Το Δόγμα Μονρόε, η Βενεζουέλα και η σκιά των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική
Οι σχέσεις των χωρών της Λατινικής Αµερικής με τις ΗΠΑ καθορίστηκαν ευθύς εξαρχής από τη στάση της Αµερικής, όπως αυτή αναπτύχθηκε στο Δόγµα Μονρόε του 1823, το οποίο προειδοποιούσε τους Ευρωπαίους αποικιοκράτες να µείνουν µακριά και καθιστούσε ξεκάθαρο ότι η Λατινική Αµερική βρισκόταν στη δική της σφαίρα επιρροής. Έκτοτε, κινεί τα νήµατα σε ολόκληρη την περιοχή, µε πολλούς Λατινοαµερικανούς να πιστεύουν ότι τα αποτελέσµατα δεν ήταν πάντοτε θετικά.
Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ µπορούσαν να επεµβαίνουν στρατιωτικά οπουδήποτε το επιθυµούσαν.
Χωρίς να λαµβάνονται υπόψη οι χρηµατοδοτήσεις επαναστάσεων, οι εξοπλισµοί οργανώσεων και η προσφορά στρατιωτικής εκπαίδευσης, οι ΗΠΑ άσκησαν τη δύναµή τους στη Λατινική Αµερική σχεδόν 50 φορές µεταξύ του 1890 και του τέλους του Ψυχρού Πολέµου.
Τον Δεκέμβριο του 1989 οι ΗΠΑ εισέβαλαν στον Παναμά και συνέλαβαν τον δικτάτορα της χώρας Μανουέλ Νοριέγκα, με την κατηγορία της διακίνησης ναρκωτικών.Στη συνέχεια, οι απροκάλυπτες επεµβάσεις µειώθηκαν δραµατικά και το 2001 οι ΗΠΑ ήταν ανάµεσα στα τριάντα τέσσερα συµβαλλόµενα µέρη που προσυπέγραφαν τον Διαµερικανικό Δηµοκρατικό Χάρτη, ο οποίος διακηρύσσει ότι «Οι λαοί της Αµερικής έχουν δικαίωµα στη Δηµοκρατία και οι κυβερνήσεις τους έχουν υποχρέωση στην προώθηση και προάσπισή της».
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν την κινεζική (και ρωσική) επιρροή σε χώρες όπως η Κολομβία, η Βενεζουέλα και όπου αλλού θεωρούν ότι τα συμφέροντά τους μπορεί να απειληθούν, αλλά περισσότερο απ’ όλα αισθάνονται ότι η ασφάλειά τους απειλείται στην Κούβα. Συνεχίζουν τις προσπάθειες να διασφαλίσουν ότι θα κυριαρχήσουν στη μετα-Κάστρο εποχή, όπως ακριβώς κάνουν από τη νίκη επί της Ισπανίας το 1898 κι έπειτα.
Η ιστορική επίσκεψη του προέδρου Οµπάµα στην Κούβα την άνοιξη του 2016 ήταν μια προσπάθεια να κάνει μια καλή αρχή στη νέα εποχή. Ήταν ο πρώτος εν ενεργεία Αµερικανός πρόεδρος που επισκέφθηκε την Αβάνα µετά το 1928.
Η ψυχρότητα που χαρακτηρίζει τις ιστορικές και οικονοµικές σχέσεις βορρά και νότου σήµαινε ότι όταν οι Κινέζοι χτύπησαν την πόρτα της Λατινικής Αµερικής, αυτή άνοιξε αµέσως. Πέρα από τις εμπορικές συμφωνίες, το Πεκίνο τώρα πουλάει ή χαρίζει εξοπλισµούς σε Ουρουγουάη, Περού, Βολιβία και άλλες χώρες. Η Βενεζουέλα παραλαμβάνει τα περισσότερα και η Κίνα θέλει να πιστεύει ότι η στρατιωτική σχέση θα διατηρηθεί ακόμα και μετά την µπολιβαριανή επανάσταση, αν και εφόσον αυτή καταρρεύσει κάποια στιγμή.
Το μέγεθος της νοθείας των εκλογών έκανε ακόμα και τους αριστερούς πολιτικούς της Νότιας Αμερικής στη Χιλή, στη Βραζιλία και την Κολομβία να αμφισβητήσουν το αποτέλεσμα, με τον πρόεδρο της Χιλής Γκαμπριέλ Μπορίκ να αποκαλεί τον Μαδούρο δικτάτορα. Η περιγραφή ταιριάζει γάντι και ο Μαδούρο έχει καταστεί ίσως ο πιο θρασύς δυνάστης μετά τον στρατηγό Πινοσέτ της Χιλής τη δεκαετία του 1970.
Η Κίνα κάνει τα στραβά μάτια σε τέτοιες συμπεριφορές, όπως ακριβώς έκαναν συχνά οι Αμερικανοί σε διάφορες χώρες της Λατινικής Αμερικής τις προηγούμενες δεκαετίες. Έτσι, αν η Βενεζουέλα θέλει να αγοράσει – η Κίνα θέλει απλώς να πουλήσει και δεν πρόκειται να ενοχλήσει το Καράκας με απειλές του τύπου των οικονομικών κυρώσεων που της επέβαλε η Ουάσινγκτον τα τελευταία είκοσι χρόνια.
Παρένθεση: Μέσα στο γεωπολιτικό σκάκι που παίζεται στη Λατινική Αμερική υπάρχει και η Ρωσία.
Παρά την υποδεέστερη θέση της σε σχέση με την Κίνα, είναι γεγονός ότι η Ρωσία χαίρει ακόμη διεθνούς ακτινοβολίας και φροντίζει να εκµεταλλεύεται το κύρος της, ιδίως στη Λατινική Αµερική, όπου πλευρίζει οποιαδήποτε χώρα έχει τις λιγότερο φιλικές σχέσεις µε τις ΗΠΑ, όπως για παράδειγµα τη Βενεζουέλα. Την άνοιξη του 2019, η Ρωσία απέστειλε μια δύναμη εκατό ανδρών, που εικαζόταν ότι αποτελούνταν από ειδικές δυνάμεις και ειδικούς στον κυβερνοχώρο, σε μια περίοδο κατά την οποία στα μέσα ενημέρωσης κυκλοφορούσε η φήμη για επικείμενη αμερικανική στρατιωτική επέμβαση με σκοπό την ανατροπή του προέδρου Μαδούρο. Παρότι μια δύναμη της τάξης των εκατό ανδρών ίσως να μην ήταν σε θέση να αποτρέψει κάτι τέτοιο, είναι βέβαιο ότι θα περιέπλεκε τα πράγματα.
Εντούτοις, η σκληρή οικονομία υπερισχύει της ήπιας ισχύος, ιδίως όταν ένα κράτος που λειτουργεί σε παγκόσμιο επίπεδο είναι έτοιμο να προωθήσει τα συμφέροντά του ανεξάρτητα από τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα πρότυπα απασχόλησης και τα περιβαλλοντικά ζητήματα στην περιοχή. Δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα από την ακόρεστη όρεξη της Κίνας για ένα προϊόν που στον 21ο αιώνα είναι πιο περιζήτητο κι από τον χρυσό: το λίθιο.
(Το Τρίγωνο του Λιθίου εκτείνεται σε Αργεντινή, Βολιβία και Χιλή. Περιέχει το ήμισυ των παγκόσμιων αποθεμάτων λιθίου, ενός μετάλλου που έχει αποκτήσει αυξημένη σημασία καθώς χρησιμοποιείται σε μπαταρίες κάθε είδους).
Παρένθεση: Οι «κρίσιμες πρώτες ύλες» και η γεωγραφία τους
Ο τρόπος διεξαγωγής του πολέμου στην Ουκρανία αποτελεί άλλη μία υπενθύμιση των διδαγμάτων της Ιστορίας. Οι χώρες που αποκτούν προβάδισμα στις νέες τεχνολογίες και στη συνέχεια κυριαρχούν σε αυτούς τους κλάδους τείνουν επίσης να κυριαρχούν στη γειτονιά τους, και μερικές φορές ακόμα και στον κόσμο.
Από τους Ρωμαίους έως τη Βρετανική Αυτοκρατορία, και πιο πρόσφατα τις ΗΠΑ, αυτό έχει αποδειχθεί αληθές. Η εισβολή της Ρωσίας σήμανε τον πρώτο «διαστημικό πόλεμο»: μια σύγκρουση κατά την οποία και οι δύο πλευρές είχαν πρόσβαση σε διαστημικά μέσα. Είναι επίσης ο πρώτος πόλεμος που oι εκτεταμένες μάχες με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drone) προσέλκυσαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον και η πρώτη φορά που υπερηχητικοί πύραυλοι εκτοξεύτηκαν εν βρασμώ ψυχής.
Το μεγαλύτερο νησί του κόσμου διαθέτει κοιτάσματα τιτανίου, γραφίτη, νικελίου, ψευδαργύρου, βολφραμίου και λιθίου. Μια έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το 2023 διαπίστωσε ότι είκοσι πέντε από τα τριάντα τέσσερα ορυκτά που θεωρούνται «κρίσιμες πρώτες ύλες» θα μπορούσαν να βρεθούν εκεί.
Οι μεγαλύτερες κινήσεις έχουν γίνει από τις ΗΠΑ και την Κίνα, γεγονός που μας οδηγεί σε ένα άλλο δίδαγμα από την Ιστορία: την παγίδα του Θουκυδίδη. Λίγα χρόνια μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (431-404 π.Χ.), ο Έλληνας ιστορικός έγραψε: «Η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη έκαναν τον πόλεμο αναπόφευκτο». Όπου Σπάρτη βλέπε Αμερική και αντί για Αθήνα σκέψου την Κίνα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος μεταξύ τους θα συμβεί, αλλά αποτελεί μια προειδοποίηση ότι, χωρίς πολιτική οξυδέρκεια και διάθεση συμβιβασμού και από τις δύο πλευρές, μπορεί και να συμβεί. Πιστεύω ότι ο πολυπολικός κόσμος θα μετατραπεί ξανά σε κάποιο είδος διπολικού κόσμου, περίπου όπως ήταν κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Ωστόσο, θα είναι διαφορετικός από εκείνη την εποχή, κυρίως επειδή η Κίνα είναι οικονομική δύναμη με έναν τρόπο που η ΕΣΣΔ/Ρωσία δεν κατάφερε ποτέ να γίνει, αλλά και επειδή η Ινδία έχει τη δυνατότητα να καταστεί υπερδύναμη αργότερα αυτόν τον αιώνα.
ΥΓ: Τα παραπάνω αποσπάσματα προέρχονται από τη νέα, πλήρως ανανεωμένη έκδοση των Αιχμαλώτων της Γεωγραφίας, του Τιμ Μάρσαλ. Στο βιβλίο θα ανακαλύψετε με εύληπτο τρόπο όλα όσα θέλετε να ξέρετε για την παγκόσμια πολιτική σκηνή.
Πηγή: blog.dioptra.gr