Οι πολίτες που καταγράφουν τις καταστροφές – Πώς το χάος μετατρέπεται σε δεδομένα

Όταν εκδηλώνεται μια φυσική καταστροφή —είτε πρόκειται για σεισμό, είτε για ακραία καιρικά φαινόμενα, είτε για έναν τυφώνα που απειλεί κατοικημένες περιοχές— η αυθόρμητη αντίδραση των περισσότερων ανθρώπων είναι να απομακρυνθούν και να αναζητήσουν ασφάλεια. Να προστατευτούν και να περιμένουν μέχρι να περάσει ο κίνδυνος.

Κι όμως, εδώ και δεκαετίες, υπάρχει μια μικρή αλλά σταθερή κοινότητα πολιτών και εθελοντών που επιλέγει να παραμείνει κοντά στο φαινόμενο. Όχι από αφέλεια ή αδιαφορία για τον κίνδυνο, αλλά από την πεποίθηση ότι η συστηματική καταγραφή μιας καταστροφής έχει τεράστια αξία — όχι μόνο για το παρόν, αλλά κυρίως για το μέλλον.

Αυτή η πρακτική δεν είναι προϊόν της εποχής των social media. Η συμμετοχή πολιτών στην παρατήρηση και τεκμηρίωση ακραίων φαινομένων έχει μακρά ιστορία και στηρίζεται σε οργανωμένα επιστημονικά δίκτυα. Στον τομέα των σεισμών, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το σύστημα Did You Feel It του Γεωλογικού Ινστιτούτου των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο λειτουργεί από το 1999 και βασίζεται αποκλειστικά σε αναφορές πολιτών. Τα δεδομένα αυτά μετατρέπονται σχεδόν άμεσα σε χάρτες έντασης και επιπτώσεων.

Ανάλογες πρωτοβουλίες λειτουργούν και εκτός ΗΠΑ. Στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα σε σεισμογενείς περιοχές όπως η Ελλάδα, το European–Mediterranean Seismological Centre συγκεντρώνει μαζικά αναφορές μέσω εφαρμογών όπως το LastQuake. Παράλληλα, προγράμματα όπως το School Seismograph Network και το Hackquake τοποθετούν σεισμογράφους σε σχολεία, εντάσσοντας μαθητές και εκπαιδευτικούς σε ένα δίκτυο ενεργών παρατηρητών. Η συμμετοχή των πολιτών στη σεισμολογία αποδεικνύεται έτσι διεθνής πρακτική, με ιδιαίτερη σημασία σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Στον τομέα της μετεωρολογίας, αντίστοιχο ρόλο διαδραματίζει το πρόγραμμα SKYWARN της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ, το οποίο ξεκίνησε τη δεκαετία του 1960. Πρόκειται για ένα δίκτυο εκπαιδευμένων εθελοντών που παρέχουν επιτόπιες και επαληθεύσιμες αναφορές, καλύπτοντας κενά που δεν μπορούν να ανιχνεύσουν τα ραντάρ. Παρόμοια είναι και η περίπτωση του CoCoRaHS, το οποίο εξελίχθηκε από μια τοπική πρωτοβουλία σε ένα εκτεταμένο σύστημα συλλογής δεδομένων για βροχοπτώσεις, χαλάζι και χιονοπτώσεις, με τη συμβολή χιλιάδων πολιτών.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι ερασιτέχνες παρατηρητές που ακολουθούν τυφώνες και ανεμοστρόβιλους, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν και συχνά παρουσιάζονται ως κυνηγοί της αδρεναλίνης, η πιο σοβαρή πλευρά αυτής της δραστηριότητας βασίζεται στη γνώση, την εμπειρία και τη συστηματική συλλογή δεδομένων που δεν μπορούν πάντα να προσφέρουν τα δορυφορικά συστήματα. Οι υπεύθυνοι παρατηρητές καταγράφουν τη δομή, την εξέλιξη και την πορεία των φαινομένων, γνωρίζοντας πότε να πλησιάσουν και, κυρίως, πότε να αποχωρήσουν άμεσα.

Φυσικά, αυτή η ενασχόληση δεν στερείται κινδύνων. Παρά την εκπαίδευση και τα μέτρα ασφαλείας, έχουν καταγραφεί απώλειες ζωών, κυρίως από τροχαία ατυχήματα σε δύσκολες καιρικές συνθήκες και σπανιότερα από άμεση επαφή με τα φαινόμενα. Ωστόσο, συνολικά, οι άνθρωποι αυτοί δεν «ζουν για την καταστροφή». Αφιερώνουν χρόνο, γνώση και εμπειρία ώστε οι παρατηρήσεις τους να μετατραπούν σε πολύτιμα δεδομένα που στο μέλλον μπορούν να σώσουν ζωές, να βελτιώσουν τα συστήματα προειδοποίησης και να συμβάλουν στην ουσιαστική κατανόηση και πρόληψη των φυσικών κινδύνων.

Πηγή:unboxholics.com/Επιμέλεια:ΜΚΜ