Η Οικονομία της Καταστολής στο Ιράν: Πώς το Ιράν μετατρέπει τον δημόσιο πλούτο σε μέσο καταστολής

    Toυ Μιχάλη Κονιόρδου- εκπαιδευτικού  https://www.core-econ.org/

Ο κόσμος, η διεθνής κοινή γνώμη συνήθως ενημερώνεται για τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα έξω από την επικράτεια της χώρας όπου έκαστος κατοικεί, κυρίως μόνο εκεί όπου τα ΜΜΕ επιλέξουν να εστιάσουν το ενδιαφέρον τους και τις ανταποκρίσεις τους. Αυτή τη χρονική στιγμή, για παράδειγμα όλος ο πλανήτης ενημερώνεται σχεδόν μονομερώς για ό,τι συμβαίνει στο Ιράν και τις όποιες επιπτώσεις έχει η πολεμική σύρραξη. Η Γάζα, η Παλαιστίνη, η Ουκρανία, το Σουδάν, οι γαλλικές δημοτικές εκλογές που είναι πιθανό να δημιουργήσουν «σεισμό» πολιτικών εξελίξεων στο κέντρο της Ευρώπης, μένουν προσωρινά ή περιστασιακά εκτός ενημερωτικού πλαισίου, εκτός φωτογραφικού κάδρου.

Με το Ιράν λοιπόν τα ΜΜΕ «καταπιάστηκαν» κυρίως από τα τέλη του Δεκεμβρίου 2025. Όμως στο Ιράν, ο κόσμος ξεσηκώθηκε από τις αρχές του 2025.

Πιο συγκεκριμένα, με το που ανέτειλε το 2025 ξέσπασαν σημαντικές, κλιμακούμενες διαδηλώσεις στο Ιράν, οι οποίες ξεκίνησαν κυρίως από οικονομικά αίτια και εξελίχθηκαν σε ευρύτερες πολιτικές κινητοποιήσεις, μία αλυσιδωτή δηλαδή διαδικασία εξεγέρσεων σε όλη τη διάρκεια του 2025:

Αρχές 2025 (Ιανουάριος – Μάρτιος): Καταγράφηκαν εκατοντάδες κινητοποιήσεις από διάφορες κοινωνικές ομάδες. Μόνο τον Φεβρουάριο του 2025, σημειώθηκαν τουλάχιστον 216 διαδηλώσεις από συνταξιούχους, εργάτες (ιδιαίτερα στον τομέα του πετρελαίου και των ορυχείων), νοσηλευτές και φοιτητές. Οι κύριοι λόγοι ήταν ο πληθωρισμός, οι χαμηλοί μισθοί και οι κακές συνθήκες διαβίωσης.

Ιούνιος 2025: Η ένταση αυξήθηκε μετά από στρατιωτικές πλήξεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ σε πυρηνικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Παρά την αρχική συσπείρωση γύρω από το κράτος, η οικονομική κατάρρευση που ακολούθησε προκάλεσε νέο κύμα οργής.

Τέλος 2025 (Δεκέμβριος): Μια νέα, μαζική φάση διαδηλώσεων ξέσπασε στις 28 Δεκεμβρίου 2025, ξεκινώντας από απεργίες εμπόρων στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης λόγω της ιστορικής πτώσης της αξίας του ιρανικού ριάλ.

Αυτό το κύμα διαδηλώσεων που ξεκίνησε στα τέλη του 2025 κορυφώθηκε τον Ιανουάριο του 2026, αποτελώντας μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για το ιρανικό καθεστώς από την επανάσταση του 1979.

Μια εβδομάδα πριν από τις διαμαρτυρίες και τις απεργίες στο Παζάρι, αν κάποιος βρισκόταν στην Τεχεράνη, θα διαπίστωνε πως η δυσαρέσκεια ήταν διάχυτη παντού. Το νερό κοβόταν για τέσσερις έως οκτώ ώρες την ημέρα, και σε περιοχές όπως το Ναρμάκ δεν υπήρχε καθόλου νερό τη νύχτα. Η τιμή των αυγών και του ψωμιού είχε φτάσει το ένα εκατομμύριο τόμαν, και ακόμη και οι καταστηματάρχες ντρέπονταν να πάρουν τα χρήματα των ανθρώπων. Ο ψίθυρος παντού ήταν: “Μέχρι πότε;“

Έτσι, όταν ξεκίνησε η απεργία στο Παζάρι της Τεχεράνης, όλοι ψιθύρισαν: “Επιτέλους, υψώθηκε μια φωνή“. Αλλά υπήρχε απαισιοδοξία κι ένας φόβος ότι μετά από δύο ημέρες, όλοι απλώς θα πήγαιναν σπίτι. Αλλά όταν η φωτογραφία ενός αγοριού που καθόταν μπροστά στις Ειδικές Μονάδες (Yegan-e Vizheh) έγινε viral, και η απαισιοδοξία εξαφανίστηκε.

Μέχρι τη δέκατη τρίτη ημέρα των διαμαρτυριών, την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου  ορισμένες περιοχές στο κέντρο της πόλης και γύρω από το Παζάρι ήταν γεμάτες κόσμο, ενώ σε άλλες περιοχές η καθημερινή ζωή συνεχιζόταν κανονικά. Αλλά ξεκινώντας από εκείνη την Πέμπτη, όλα άλλαξαν μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα: Ένα μεγαλοπρεπές πλήθος ξεχύθηκε στους δρόμους.

Δεν επρόκειτο για την υποστήριξη κάποιου συγκεκριμένου αντιφρονούντα, επρόκειτο για την αντίθεση στην Ισλαμική Δημοκρατία. Έμπαινες σε ένα μαγαζί και ο ιδιοκτήτης έλεγε: “Τα λέμε στους δρόμους απόψε“. Ήταν μια συλλογική συμφωνία.

Μπροστά στο διαρκές αυτό κύμα διαμαρτυριών που οφείλεται από τη μια σε οικονομικά αίτια που πιέζουν ασφυκτικά τις μάζες (Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα ξεπέρασε το 70% το 2025, ενώ το εθνικό νόμισμα έχασε τεράστιο μέρος της αξίας του) και από την άλλη σε διαχρονικά πολιτικά, κοινωνικά, ποικιλόμορφα έμφυλα αίτια ειδικά στραμμένα κατά της Γυναίκας, η κρατική καταστολή είναι επί μισό αιώνα η μόνη απάντηση.

Η δίψα των νιάτων -και όχι μόνο- για ελεύθερη ζωή, και το στοιχειώδες δικαίωμα για ελεύθερη ενδυματολογική επιλογή, θεωρείται από το θεοκρατικό καθεστώς, αδίκημα, και τιμωρείται με τον πλέον ωμό τρόπο, με αφορμή κάθε λαϊκό ξεσηκωμό.

Η κρατική καταστολή έχει προσαρμόσει την οικονομία στα μέτρα της, με αποτέλεσμα ο δημόσιος πλούτος της χώρας αυτής να έχει μετατραπεί σε μέσο καταστολής.

Πέραν πάσης αμφιβολίας, ο εθνικός προϋπολογισμός του Ιράν για το 2025 αντιπροσωπεύει κάτι πολύ περισσότερο από ένα δημοσιονομικό έγγραφο. Αντικατοπτρίζει έναν διαρθρωτικό αναπροσανατολισμό των κρατικών προτεραιοτήτων μετά τις πανεθνικές εξεγέρσεις . Όπως περιγράψαμε λίγο πιο πάνω, η τελευταία εξέγερση προέκυψε εν μέσω χρόνιου πληθωρισμού, υποτίμησης του νομίσματος, αυξανόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών και εκτεταμένων οικονομικών δυσκολιών που επηρέασαν ευρύτερα τμήματα της κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, ο προϋπολογισμός δεν είναι απλώς ένα οικονομικό σχέδιο. Λειτουργεί ως μέσο πολιτικής που αποκαλύπτει πώς το καθεστώς του Ιράν ανακατανέμει τους δημόσιους πόρους σε απάντηση στην κοινωνική αναταραχή.

Σύμφωνα με τον επίσημο Νόμο περί Προϋπολογισμού, ο συνολικός εθνικός προϋπολογισμός για το 2025 ανερχόταν σε: 118.966.000.000.000.000 ριάλ (περίπου 119 τετράκις εκατομμύρια ριάλ).

Από αυτό το σύνολο τα 64.076.000.000.000.000 ριάλ (περίπου 64 τετράκις εκατομμύρια ριάλ) διατίθενται  στον προϋπολογισμό της γενικής κυβέρνησης και 54.890.000.000.000.000 ριάλ διατίθενται σε κρατικές εταιρείες.

Σχεδόν οι μισοί εθνικοί χρηματοοικονομικοί πόροι κυκλοφορούν μέσω κρατικών επιχειρήσεων, ένας τομέας που χαρακτηρίζεται από χαμηλότερη διαφάνεια και μεγαλύτερη ευελιξία στην κατανομή των κονδυλίων.

Μια ανασκόπηση των γραμμών του προϋπολογισμού δείχνει ότι κατά το έτος που ακολούθησε τις μαζικές διαμαρτυρίες, οι τομείς της άμυνας, των πληροφοριών, της επιβολής του νόμου και των ψηφιακής υποδομής όχι μόνο διατήρησαν τις κατανομές τους, αλλά σημείωσαν σημαντική ανάπτυξη.

Ο Πυλώνας Αυστηρής Ασφάλειας – Επέκταση των Πληροφοριών και της Επιχειρησιακής Ικανότητας:

Υπουργείο Πληροφοριών:

Ο προϋπολογισμός του Υπουργείου Πληροφοριών αυξήθηκε από: 320.781.795 εκατομμύρια ριάλ το 2024 σε 408.737.547 εκατομμύρια ριάλ το 2025.

Αυτό αντιπροσωπεύει αύξηση περίπου 27%.

Σε μια εποχή δημοσιονομικών περιορισμών και υψηλού πληθωρισμού, η ανάπτυξη αυτή σηματοδοτεί ιεράρχηση προτεραιοτήτων αντί λιτότητας εντός του μηχανισμού πληροφοριών.

Επέκταση της Κυβερνοασφάλειας:

Στο Κέντρο για την Ασφάλεια της Ανταλλαγής Πληροφοριών στο Υπουργείο Πληροφοριών, ο προϋπολογισμός αυξήθηκε από: 3.000.000 εκατομμύρια ριάλ το 2024 σε 13.444.010 εκατομμύρια ριάλ το 2025: αύξηση πάνω από το τετραπλάσιο!

Αυτή η αύξηση υποδηλώνει μια στροφή προς την παρακολούθηση επί τη βάσει δεδομένων, την ψηφιακή επιτήρηση και την διευρυμένη τεχνολογική ικανότητα για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση της διαφωνίας.

Στην πράξη, η αρχιτεκτονική της καταστολής δεν περιορίζεται πλέον σε φυσικούς χώρους. Λειτουργεί όλο και περισσότερο μέσω ψηφιακής υποδομής επιτήρησης.

Κατανομές Αποστολών του IRGC:

Τμήματα του προϋπολογισμού του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) εμφανίζονται στα λεγόμενα «Σχέδια Μαρτύρων», μια συμβατική ονομασία που χρησιμοποιείται συνήθως στα έγγραφα του προϋπολογισμού του Ιράν για τον χαρακτηρισμό επιχειρησιακών ή στρατηγικών έργων εντός της δομής του IRGC. Αυτοί οι τίτλοι δεν περιγράφουν δημόσια τη φύση των αποστολών, αλλά αναφέρονται σε κατανομές εκτέλεσης που συνδέονται με τις δραστηριότητες του IRGC.

Για παράδειγμα:

Σχέδιο Μάρτυρας Ρασάντι (κατανομή εκτέλεσης αποστολής του IRGC)

2024: 23.509.000 εκατομμύρια ριάλ.

2025: 30.561.700 εκατομμύρια ριάλ.

Σχέδιο Μάρτυρας Χασάν Μπαγκέρι (κατανομή εκτέλεσης αποστολής του IRGC· πήρε το όνομά του από έναν ανώτερο διοικητή του IRGC που σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ).

2024: 22.242.000 εκατομμύρια ριάλ.

2025: 31.479.700 εκατομμύρια ριάλ.

Αυτές οι κατανομές αυξήθηκαν μεταξύ 30% και 41% σε ένα οικονομικό έτος.

Συνοψίζοντας έχουμε:

Υπουργείο Πληροφοριών: + 27%.

Κέντρο Ασφάλειας Ανταλλαγής Πληροφοριών: τετραπλάσιο ποσό αύξησης!

Σχέδιο Μάρτυρα Ρασάντι: +30%.

Σχέδιο Μάρτυρα Χασάν Μπαγκέρι: +41%.

Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής αναθεώρησης, ο Ραχίμ Ζαρέ, εκπρόσωπος της Επιτροπής Ενοποίησης Προϋπολογισμού, επιβεβαίωσε δημόσια στις 25 Φεβρουαρίου 2025 ότι περίπου 451 τρισεκατομμύρια τόμαν διατέθηκαν για την ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας.

Στην ίδια γραμμή, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ επιβεβαίωσε αργότερα ότι δεν θα γίνει καμία μείωση στον προϋπολογισμό των ενόπλων δυνάμεων μετά από αποφάσεις ανώτερων κρατικών αρχών. Αυτές οι δηλώσεις καταδεικνύουν ότι η επέκταση της ασφάλειας ήταν μια σαφής πολιτική επιλογή.

Ο Ψηφιακός Πυλώνας : Υποδομή Επιτήρησης και Εθνικό Δίκτυο Πληροφοριών

Το 2025, οι επενδύσεις σε ψηφιακή υποδομή επεκτάθηκαν σημαντικά.

Η γραμμή του Εθνικού Δικτύου Πληροφοριών διαθέτει: 168.462.000 εκατομμύρια ριάλ.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του Υπουργείου Επικοινωνιών φτάνει τα: 237.676.720 εκατομμύρια ριάλ.

Πρόσθετες πιστώσεις περιλαμβάνουν δορυφορικές και διαστημικές υπηρεσίες, καθώς και χρηματοδότηση για το Εθνικό Κέντρο Κυβερνοχώρου.

Σε συνδυασμό με την εκτεταμένη χρηματοδότηση πληροφοριών για την κυβερνοασφάλεια, αυτές οι πιστώσεις σχηματίζουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα που έχει σχεδιαστεί για την ενίσχυση της ψηφιακής παρακολούθησης και ελέγχου.

Το Εθνικό Δίκτυο Πληροφοριών επιτρέπει στις αρχές να περιορίζουν την πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο κατά τη διάρκεια περιόδων αναταραχής, διατηρώντας παράλληλα τις εγχώριες υπηρεσίες. Αν και επίσημα περιγράφεται ως «ψηφιακή ανθεκτικότητα», η επιχειρησιακή του λειτουργία επιτρέπει τον έλεγχο της επικοινωνίας κατά τη διάρκεια διαμαρτυριών.

Ο Δικαστικός Πυλώνας:  Θεσμοθέτηση της Κράτησης και του Νομικού Ελέγχου

Μετά τις πρόσφατες εξεγέρσεις , η δικαστική εξουσία ανέλαβε κεντρικό ρόλο στην εδραίωση της εσωτερικής ασφάλειας.

Ο προϋπολογισμός της δικαστικής εξουσίας αυξήθηκε κατά περίπου 23% σε σύγκριση με το 2024.

Επειδή ο Οργανισμός Φυλακών και οι μηχανισμοί επιβολής ποινών λειτουργούν εντός της δομής της δικαστικής εξουσίας, αυτή η αύξηση ουσιαστικά διευρύνει την ικανότητα κράτησης και φυλάκισης.

Ο κύκλος που περιλαμβάνει Σύλληψη → Σχηματισμό Υποθέσεων → Δίκη → Φυλάκιση, απαιτεί διαρκή οικονομική υποστήριξη.

Η ψηφιοποίηση των δικαστικών συστημάτων και η ενσωμάτωση με βάσεις δεδομένων ασφαλείας επιταχύνουν και θεσμοθετούν αυτή τη διαδικασία. Η ηλεκτρονική διαχείριση υποθέσεων και η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των υπηρεσιών ενισχύουν την ικανότητα του κράτους να επιβάλλει περιορισμούς.

Στο ευρύτερο πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αυτό εγείρει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με: την αυθαίρετη κράτηση, τις εγγυήσεις για την ορθή διαδικασία, την παρατεταμένη φυλάκιση πολιτικών κρατουμένων, τους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης, τους περιορισμούς στην ελευθερία του συνέρχεσθαι ειρηνικά.

Έτσι, ο δικαστικός πυλώνας δεν απλώς εκδικάζει. Νομιμοποιεί και διαιωνίζει την καταστολή.

Ασφάλεια-επιτήρηση  έναντι Κοινωνικών Δαπανών:

Από τον προϋπολογισμό της γενικής κυβέρνησης: Περίπου το 15-20% διατίθεται άμεσα ή έμμεσα σε στρατιωτικούς και φορείς που υπηρετούν την ασφάλεια -επιτήρηση. Συμπεριλαμβανομένων των χρηματοδοτούμενων από το πετρέλαιο κονδυλίων και των ειδικών κονδυλίων, αυτό το μερίδιο μπορεί να υπερβαίνει το 25%.

Συγκριτικά, η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, η τριτοβάθμια εκπαίδευση και η κοινωνική πρόνοια αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 30-35%.

Ωστόσο, υπάρχει μια διαρθρωτική διαφορά: Οι κοινωνικοί τομείς χρηματοδοτούν σε μεγάλο βαθμό τις τρέχουσες δαπάνες και τους μηχανισμούς αποζημίωσης.

Οι τομείς ασφάλειας-επιτήρησης λαμβάνουν τόσο επιχειρησιακή χρηματοδότηση όσο και μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε υποδομές.

Η ασφάλεια, επομένως, δεν χρηματοδοτείται απλώς: Επεκτείνεται.

Από την Οικονομική Κρίση σε μια Οικονομία Καταστολής:

Οι εξεγέρσεις που ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 2025 και μετά είχαν τις ρίζες τους στον πληθωρισμό, την κατάρρευση του νομίσματος, την αύξηση του κόστους διαβίωσης και την εκτεταμένη φτώχεια. Αυτές οι συνθήκες δεν ήταν προσωρινές διαταραχές καθώς αντανακλούσαν διαρθρωτικές ανεπάρκειες, εξάρτηση από το πετρέλαιο, μη παραγωγικές δαπάνες και ιεράρχηση των στρατιωτικών και ασφαλιστικών τομέων έναντι της κοινωνικής ανάπτυξης. Ωστόσο, ο προϋπολογισμός του 2025 αποκαλύπτει ότι η απάντηση του ιρανικού καθεστώτος σε αυτήν την κρίση δεν ήταν η οικονομική αναδιάρθρωση υπέρ της δημόσιας ευημερίας, αλλά η ενίσχυση της ασφάλειας, των πληροφοριών, της ψηφιακής επιτήρησης και της ικανότητας κράτησης.

Τα δημόσια έσοδα από το πετρέλαιο και ο εθνικός πλούτος, αντί να ανακατευθυνθούν προς τη μείωση της φτώχειας και την οικονομική σταθεροποίηση, διοχετεύθηκαν στην ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου.

Στην πραγματικότητα, η οικονομική κρίση οδήγησε σε κοινωνικές διαμαρτυρίες. Η δημοσιονομική απάντηση έδωσε προτεραιότητα στην καταστολή των διαμαρτυριών παρά στη διόρθωση των οικονομικών αιτιών.

Αυτή η διαρθρωτική επιλογή μετατρέπει τα δημόσια οικονομικά σε μέσο πολιτικής επιτήρησης, καταπίεσης και καταστολής. Πρόκειται για  ένα προϋπολογισμό που υπηρετεί αυτό που μπορεί να ορισθεί ως οικονομία καταστολής. Ένα σύστημα στο οποίο οι δημόσιοι πόροι κινητοποιούνται για τη διαχείριση της διαφωνίας αντί να επιλύσουν τα υποκείμενα παράπονά της. Μία τέτοια οικονομία καταστολής που δεν επιλύει κοινωνικά και οικονομικά αιτήματα, θα γεννήσει νέες εξεγέρσεις με ένα λαό που θα επιζητά τη λύτρωσή του και θα προσδοκά μια λύση που να αρμόζει στη ψυχοσύνθεση του, μέχρι να δικαιωθούν οι θυσίες του. Η Ιστορία αυτό δείχνει. Και ευτυχώς όσο κι αν έχει «τεχνολογικοποιηθεί» η εποχή μας, την Ιστορία δεν την ξεγελάς…

Aναδημοσίευση από huffingtonpost.gr