Χάρτης με τις παραλίες της χώρας μας, όπου έχει εμφανιστεί το επικίνδυνο ψάρι “λαγοκέφαλος”
Ένα δάγκωμα από λαγοκέφαλο θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σοβαρό τραύμα
Το καθαυτό δάγκωμα δεν θεωρείται τοξικό, αλλά το ψάρι έχει ισχυρές σιαγόνες που μοιάζουν με ράμφος και μπορούν να προκαλέσουν βαθιές τομές, έντονη αιμορραγία, ακόμη και απώλεια ιστών ή δαχτύλων.
Το ψάρι είναι επίσης επικίνδυνο αν καταναλωθεί επειδή περιέχει τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που μπορεί να προκαλέσει παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και θάνατο.
Αυτό σημαίνει ότι η επείγουσα αντίδραση έχει δύο ξεχωριστά μηνύματα: αντιμετωπίστε το δάγκωμα ως σοβαρό τραυματισμό και μην καταναλώσετε ποτέ το ψάρι.
Χάρτης: Πού εντοπίζεται ο λαγοκέφαλος στην Ελλάδα
Το Ελληνικό Δίκτυο για τα Υδρόβια Χωροκατακτητικά Είδη (ELNAIS) του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) καταγράφει την παρουσία και εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες.
Στον παρακάτω χάρτη του ELNAIS καταγράφονται όλες οι τοποθεσίες στις ελληνικές θάλασσες και παραλίες όπου έχει θεαθεί ή αλιευθεί λαγοκέφαλος:
Για περισσότερες πληροφορίες και διάδραση με τον χάρτη, κάντε κλικ ΕΔΩ.
Τι πρέπει να κάνετε αμέσως μετά από δάγκωμα λαγοκέφαλου
Πρώτον, απομακρυνθείτε με ασφάλεια από το ψάρι και έξω από το νερό. Μην προσπαθήσετε να το πιάσετε, να το χειριστείτε ή να το φέρετε στην παραλία για… φωτογραφίες. Κρατήστε τα παιδιά και τα κατοικίδια μακριά, ειδικά εάν το ψάρι είναι παγιδευμένο, στρεσαρισμένο, ακόμα και φαινομενικά νεκρό στην ακτή.
Στη συνέχεια, ξεκινήστε τις πρώτες βοήθειες:
- Ξεπλύνετε αμέσως την πληγή με άφθονο καθαρό τρεχούμενο νερό και σαπούνι
- Μην χρησιμοποιείτε θαλασσινό νερό για να καθαρίσετε την πληγή
- Μην εφαρμόζετε τοπικά αντισηπτικά ή κρέμες, εκτός εάν σας το συστήσει γιατρός
- Εφαρμόστε σταθερή, συνεχή πίεση με καθαρή γάζα ή ένα καθαρό πανί
- Εάν η αιμορραγία είναι έντονη, διατηρήστε την πίεση στην πληγή και, αν είναι δυνατόν, σηκώστε το τραυματισμένο άκρο πάνω από το επίπεδο της καρδιάς
- Ζητήστε ιατρική φροντίδα το συντομότερο δυνατό
Οι σχετικές οδηγίες του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού τονίζουν ότι απαιτείται ιατρική αξιολόγηση, επειδή αυτά τα τραύματα μπορεί να απαιτούν ράμματα, προστασία από τον τέτανο ή εξειδικευμένη φροντίδα. Σε απομακρυσμένες περιοχές ή εάν η αιμορραγία είναι σοβαρή, καλέστε το 166 ή το 112 ενώ συνεχίζετε τις πρώτες βοήθειες.
Γιατί το δάγκωμα από λαγοκέφαλο μπορεί να είναι τόσο σοβαρό;
Ο Lagocephalus sceleratus ανήκει στην οικογένεια των ψαριών pufferfish, τα οποία έχουν ισχυρές οδοντικές πλάκες που σχηματίζουν ένα στόμα που μοιάζει με ράμφος. Το ΕΛΚΕΘΕ περιγράφει το είδος ως έχον πολύ αιχμηρά δόντια στη γνάθο και σημειώνει ότι έχουν αναφερθεί επιθέσεις σε ανθρώπους.
Μια δημοσιευμένη αναφορά περίπτωσης από την ανατολική Μεσόγειο περιέγραφε ένα 8χρονο κορίτσι που υπέστη πολλαπλά δαγκώματα χεριών και τραυματικό ακρωτηριασμό μέρους ενός δακτύλου μετά από δάγκωμα από L. sceleratus. Τα τραύματα απαιτούσαν έκπλυση, χειρουργική αξιολόγηση, απεικόνιση με ακτίνες Χ, καθαρισμό και αντιβιοτική θεραπεία για την μείωση του κινδύνου μόλυνσης από μικροοργανισμούς, που μεταδίδονται μέσω του νερού.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να αγνοείται ακόμη και ένα μικρό δάγκωμα. Ο ορατός τραυματισμός του δέρματος μπορεί να υποτιμήσει τη βαθύτερη βλάβη στους ιστούς, τους τένοντες, τα νεύρα ή τα οστά.
Τι πρέπει να ΜΗΝ κάνετε
Πολλές συνηθισμένες αντιδράσεις μπορούν να κάνουν την κατάσταση πιο επικίνδυνη:
- Μην πιέζετε την πληγή δυνατά
- Μην την ανοίγετε
- Μην χρησιμοποιείτε θαλασσινό νερό ως ξέβγαλμα
- Μην καθυστερείτε την ιατρική περίθαλψη
- Μην συνεχίσετε να κολυμπάτε μετά το δάγκωμα
- Μην επιχειρήσετε να σκοτώσετε, να κόψετε ή να μαγειρέψετε το ψάρι
Εάν βρεθεί ένα νεκρό ψάρι pufferfish στην παραλία:
- Μην το αγγίζετε
- Μην το ανοίγετε
- Μην το ταΐσετε σε ζώα
Ο κύριος κίνδυνος δηλητηρίασης είναι η κατάποση και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι κανένα μέρος του Lagocephalus sceleratus δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλές για κατανάλωση, επειδή η κατανομή της τετροδοτοξίνης στη σάρκα και τα όργανα είναι απρόβλεπτη.
Συμπέρασμα
Ένα δάγκωμα από λαγοκέφαλο συνιστά επείγουσα ανάγκη πρώτων βοηθειών λόγω των ισχυρών σιαγόνων του ψαριού, όχι επειδή το δάγκωμα εγχέει δηλητήριο. Καθαρίστε την πληγή με φρέσκο τρεχούμενο νερό και σαπούνι, σταματήστε την αιμορραγία με σταθερή πίεση, σηκώστε το τραυματισμένο άκρο εάν η αιμορραγία είναι σοβαρή και ζητήστε αμέσως ιατρική φροντίδα.
Το δεύτερο μήνυμα είναι εξίσου σημαντικό: μην τρώτε ποτέ αυτό το ψάρι. Η τετροδοτοξίνη του μπορεί να είναι θανατηφόρα και κανένα μέρος του δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ασφαλές για κατανάλωση.
Οδηγίες ΕΛΚΕΘΕ για τον λαγοκέφαλο
Υπενθυμίζεται ότι μέσω ανακοίνωσής του, το το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) συνιστά ψυχραιμία αλλά και προσοχή για τον λαγοκέφαλο.
Το ΕΛΚΕΘΕ «ως ο μεγαλύτερος Ελληνικός, δημόσιος φορέας που ασχολείται με την έρευνα της υδρόσφαιρας και των υδρόβιων ειδών», αναφέρει πως ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789)), είναι ένας λεσσεψιανός μετανάστης που πέρασε από την Ερυθρά θάλασσα στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω της διώρυγας του Σουέζ. Στη χώρα μας καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Σήμερα το συναντάμε σχεδόν σε όλες τις Ελληνικές θάλασσες, με τις παρατηρήσεις να γίνονται ολοένα και πιο συχνές. Ως ξενικό, χωροκατακτητικό είδος έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, σε οικοσυστημικές υπηρεσίες, σε γαλάζιες οικονομικές δραστηριότητες (κυρίως στην αλιεία) και στην υγεία.
Είδος με υψηλή προσαρμοστικότητα και λίγους θηρευτές
Αν και οι στοχευμένες μελέτες για τις επιπτώσεις του λαγοκέφαλου στη βιοποικιλότητα είναι λίγες, εν τούτοις, σύμφωνα με μαρτυρίες αλιέων, επιστημονικές παρατηρήσεις και μοντέλα, ο λαγοκέφαλος έχει αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Είναι ένα είδος με υψηλή προσαρμοστικότητα και λίγους γνωστούς θηρευτές, το οποίο ανταγωνίζεται τα ντόπια είδη για τροφή, ενώ τρέφεται με εμπορικά είδη αλιευμάτων.
Αποτελεί ένα είδος ψαριού με σημαντικές, αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις στους παράκτιους αλιείς, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου παρουσιάζει μεγαλύτερη αφθονία, διότι καταστρέφει τα αλιευτικά τους εργαλεία, τους αναγκάζει να αλλάξουν τόπους ψαρέματος, να εργάζονται περισσότερες ώρες για την επιδιόρθωση των κατεστραμμένων εργαλείων τους, να χάνουν πολύτιμα αλιεύματα που τρώει ο λαγοκέφαλος.
«Μπορεί να αποβεί μοιραία η κατανάλωσή του»
Οι ιστοί του λαγοκέφαλου περιέχουν μια ισχυρή νευροτοξίνη, την τετροδοτοξίνη (Tetrodotoxin – TTX) για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο, και η κατανάλωσή της μπορεί να αποβεί ακόμη και μοιραία. Λόγω αυτού, και της σχετικής Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, το είδος αυτό και τα συγγενικά του απαγορεύεται να χρησιμοποιηθούν για ανθρώπινη κατανάλωση.
Δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο έχει καταγραφεί μόνο μία φορά στην Ελλάδα, σε περιστατικό που αφορούσε την κατανάλωση του ψαριού από πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που δεν γνώριζαν το είδος, ενώ, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κανένας καταγεγραμμένος θάνατος από βρώση λαγοκέφαλου στη χώρα μας.
Ψαράδες ξεκινούν διαγωνισμό
Παράλληλα, από σήμερα Σάββατο (20/6), στο κυνήγι του λαγοκέφαλου μπαίνουν Έλληνες αλιείς ξεκινώντας τον «1ο Πανελλήνιο Ανοιχτό Διαγωνισμό Αλιείας» του ψαριού σε μια προσπάθεια να μειώσουν όσο μπορούν τον πληθυσμό του, αλλά και να αναδείξουν το πρόβλημα που έχει επεκταθεί στις ελληνικές θάλασσες.
Η πρωτοβουλία ανήκει στον Ροδίτη ψαρά Μιχάλη Καρποδίνη που αποφάσισε να απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα για τον διαγωνισμό στον οποίο προβλέπεται να υπάρχει μαζική συμμετοχή από αλιείς αλλά και απλούς πολίτες που διαθέτουν είδη ψαρέματος.
Εξετάζεται η εφαρμογή στοχευμένης δράσης με οικονομικό κίνητρο στους ψαράδες
Την ίδια στιγμή το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων εξετάζει την «επικήρυξη» του εισβολικού είδους ακολουθώντας σύμφωνα με το ThessPost.grτο μοντέλο της Κύπρου.
Εξετάζεται δηλαδή η εφαρμογή μιας στοχευμένης δράσης με οικονομικό κίνητρο στους ψαράδες, που βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με καταστροφές στα αλιευτικά τους εργαλεία και σημαντικές απώλειες εισοδήματος εξαιτίας του λαγοκέφαλου.
Το υπουργείο προσανατολίζεται στο να θέσει σε εφαρμογή ένα πρόγραμμα στοχευμένης εξαλίευσης, με βάση την περίοδο αναπαραγωγής και τα σημεία που συγκεντρώνονται τα ψάρια, ώστε να μετριαστεί η παρουσία τους στις ελληνικές θάλασσες. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η στοχευμένη εξαλίευση μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του αναπαραγωγικού αποθέματος και στην ανακούφιση των αλιέων από τις ζημιές που προκαλεί το είδος, δεν παρουσιάζεται όμως ως «μαγική» ή οριστική λύση.
Όσον αφορά το οικονομικό κίνητρο, εξετάζεται η αμοιβή να ξεπερνά τα 4,7 ευρώ ανά κιλό που ισχύουν στην Κύπρο, ώστε να αποτελέσει ένα ουσιαστικό κίνητρο για τους Έλληνες αλιείς. Στην Ελλάδα, οι λαγοκέφαλοι ζυγίζουν 2-3 κιλά, ενώ οι πιο μεγάλοι φτάνουν ακόμη και τα 9 κιλά.
Οι ίδιες πηγές διευκρινίζουν ότι ο λαγοκέφαλος δεν είναι είδος που παρουσιάζει επιθετική συμπεριφορά απέναντι στον άνθρωπο, αν και κατά καιρούς έχουν καταγραφεί περιστατικά.
diaforetiko.gr