Γιατί τα μάτια μας ανοίγουν διάπλατα όταν ξαφνιαζόμαστε;

Η διαστολή των κορών δεν είναι μόνο μια αυθόρμητη έκφραση έκπληξης, αλλά φαίνεται να συνδέεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται καινούργιες πληροφορίες.

Όταν κάτι συμβαίνει διαφορετικά από αυτό που περιμέναμε, ο οργανισμός μας αντιδρά σχεδόν ακαριαία, πριν ακόμη προλάβουμε να κατανοήσουμε συνειδητά την αλλαγή. Οι κόρες των ματιών μεγαλώνουν, η προσοχή γίνεται πιο έντονη και ο εγκέφαλος στρέφεται προς την καινούργια πληροφορία.

Η συγκεκριμένη αντίδραση φαίνεται πως δεν αποτελεί απλώς ένα χαρακτηριστικό σημάδι της έκπληξης. Αντίθετα, μπορεί να αποτελεί μέρος ενός μηχανισμού που βοηθά τον εγκέφαλο να προσαρμόζεται γρήγορα όταν τα δεδομένα γύρω μας αλλάζουν.

Αυτό προκύπτει από έρευνα ερευνητών του Πανεπιστημίου Brown, η οποία δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η διαστολή της κόρης μπορεί να λειτουργεί ως εξωτερική ένδειξη μιας εσωτερικής διαδικασίας: ο εγκέφαλος αφήνει προσωρινά στην άκρη τις προηγούμενες προσδοκίες του και προσαρμόζεται σε αυτό που συμβαίνει τώρα.

Τι ενεργοποιείται όταν κάτι δεν πάει όπως περιμέναμε;

Μια απρόβλεπτη αλλαγή μπορεί να ενεργοποιήσει μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης. Η συγκεκριμένη χημική ουσία συμβάλλει στην αύξηση της εγρήγορσης και προετοιμάζει τον οργανισμό να ανταποκριθεί σε μια ξαφνική αλλαγή, πρόκληση ή πιθανή απειλή.

Η απότομη αύξηση της νοραδρεναλίνης συνδέεται με τη διεύρυνση της κόρης, αλλά και με αλλαγές στην εγκεφαλική δραστηριότητα. Παρότι οι επιστήμονες γνώριζαν ότι τέτοιες αντιδράσεις εμφανίζονται όταν αιφνιδιαζόμαστε, το πώς ακριβώς επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε και προσαρμοζόμαστε δεν ήταν μέχρι σήμερα πλήρως ξεκαθαρισμένο.

Τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι η στιγμιαία αύξηση της εγρήγορσης μπορεί να λειτουργεί σαν ένα εσωτερικό «σήμα επανεκκίνησης». Ο εγκέφαλος λαμβάνει ουσιαστικά το μήνυμα ότι κάτι άλλαξε και πως οι προηγούμενες προβλέψεις του ίσως χρειάζεται να επανεξεταστούν.

Το πείραμα με τα χρωματιστά τετράγωνα

Για να εξετάσουν τον μηχανισμό, οι ερευνητές μελέτησαν 63 άτομα. Οι συμμετέχοντες έβλεπαν διαδοχικά χρωματιστά τετράγωνα σε μια οθόνη και καλούνταν να προβλέψουν ποιο χρώμα θα εμφανιζόταν στη συνέχεια.

Παράλληλα με τις απαντήσεις τους, οι ερευνητές παρακολουθούσαν το μέγεθος των κορών των ματιών τους και κατέγραφαν την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου μέσω ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος. Συνολικά αξιοποιήθηκαν 57 σύνολα δεδομένων από τις εγκεφαλικές καταγραφές και 60 από τις μετρήσεις των ματιών.

Όταν το χρώμα που εμφανιζόταν στην οθόνη ήταν διαφορετικό από εκείνο που περίμεναν οι συμμετέχοντες, παρατηρούνταν διαστολή των κορών και εντονότερη δραστηριότητα σε συγκεκριμένα εγκεφαλικά κύματα. Ταυτόχρονα, οι συμμετέχοντες έδειχναν να βασίζονται λιγότερο στις προηγούμενες προσδοκίες τους για να ερμηνεύσουν τη νέα πληροφορία.

Μια μικρή «επανεκκίνηση» του τρόπου σκέψης

Οι προσδοκίες μας επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε όσα συμβαίνουν. Όταν μια νέα πληροφορία ταιριάζει με αυτό που ήδη περιμένουμε, ο εγκέφαλος μπορεί εύκολα να την εντάξει στο υπάρχον πλαίσιο.

Όταν όμως συμβαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό, χρειάζεται να προσαρμοστεί. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η διαστολή της κόρης συνοδεύει αυτή τη διαδικασία προσαρμογής.

Με απλά λόγια, όταν ξαφνιαζόμαστε, ο εγκέφαλος φαίνεται να μειώνει προσωρινά την επιρροή των προηγούμενων προβλέψεων και να δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα σε αυτό που μόλις συνέβη. Έτσι, η αντίδραση των ματιών μπορεί να αποτελεί ένα ορατό σημάδι μιας σημαντικής διαδικασίας μάθησης: της στιγμής κατά την οποία ο εγκέφαλος «αδειάζει χώρο» για να επεξεργαστεί κάτι καινούργιο.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ