Μικροβιακή αντοχή: Η λανθασμένη χρήση αντιβιοτικών απειλεί την αποτελεσματικότητα των θεραπειών

Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, καθώς περιγράφει την ικανότητα των μικροοργανισμών, και κυρίως των βακτηρίων, να επιβιώνουν παρά τη χορήγηση φαρμάκων που κανονικά θα έπρεπε να τα αντιμετωπίζουν.

Μία νέα μεγάλη επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Public Health εξέτασε τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα αντιβιοτικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία από 186 χώρες και διαπίστωσαν ένα σημαντικό παράδοξο: σε πολλές περιοχές χρησιμοποιούνται περισσότερα ισχυρά αντιβιοτικά από όσα είναι απαραίτητα, την ώρα που σε άλλες οι ασθενείς δεν έχουν επαρκή πρόσβαση στα κατάλληλα φάρμακα για την αντιμετώπιση σοβαρών λοιμώξεων.

Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν την ανάγκη για πιο προσεκτική και στοχευμένη χορήγηση των αντιβιοτικών, προκειμένου να περιοριστεί η ανάπτυξη ανθεκτικών μικροοργανισμών και να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων θεραπειών.

Η ταξινόμηση των αντιβιοτικών από τον ΠΟΥ

Για την καλύτερη διαχείριση της χρήσης των αντιβιοτικών, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει δημιουργήσει το σύστημα AWaRe, το οποίο χωρίζει τα συγκεκριμένα φάρμακα σε τρεις ομάδες:

• Access: Πρόκειται για τα αντιβιοτικά που αποτελούν συνήθως την πρώτη επιλογή για την αντιμετώπιση των πιο συχνών βακτηριακών λοιμώξεων.
• Watch: Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν ισχυρότερα αντιβιοτικά, τα οποία θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με μεγαλύτερη προσοχή και κυρίως όταν οι θεραπείες πρώτης επιλογής δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ή δεν είναι αποτελεσματικές.
• Reserve: Αφορά αντιβιοτικά που προορίζονται για ιδιαίτερα σοβαρές λοιμώξεις, ειδικά όταν αυτές προκαλούνται από βακτήρια με υψηλή αντοχή. Η χορήγησή τους πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει σαφής ανάγκη.

Το 2024, τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ έθεσαν ως στόχο για το 2030 τουλάχιστον το 70% της παγκόσμιας κατανάλωσης αντιβιοτικών να προέρχεται από την κατηγορία Access. Στόχος είναι να περιοριστεί η αδικαιολόγητη χρήση ισχυρότερων αντιβιοτικών και να ανακοπεί η εξάπλωση της αντοχής.

Η μεθοδολογία της έρευνας

Για να αξιολογήσουν τη χρήση των αντιβιοτικών, οι επιστήμονες δημιούργησαν ένα νέο πλαίσιο σύγκρισης μεταξύ των χωρών. Η ομαδοποίηση βασίστηκε σε παράγοντες όπως το οικονομικό επίπεδο κάθε χώρας, η συχνότητα των λοιμώξεων, η έκταση της μικροβιακής αντοχής και η αποτελεσματικότητα των συστημάτων υγείας.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν τις χώρες που παρουσίαζαν ταυτόχρονα χαμηλότερη κατανάλωση αντιβιοτικών και μικρότερο αριθμό θανάτων από λοιμώξεις. Αυτές χρησιμοποιήθηκαν ως σημεία αναφοράς, προκειμένου να εκτιμηθεί ποιο επίπεδο χρήσης θα μπορούσε να θεωρηθεί κατάλληλο για χώρες με παρόμοια χαρακτηριστικά.

Τι αποκάλυψαν τα στοιχεία

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της μελέτης, το 2019 χρησιμοποιήθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο περίπου 43 δισεκατομμύρια κύκλοι θεραπείας με αντιβιοτικά. Αυτό αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου μία θεραπεία με αντιβιοτικά ανά άνθρωπο μέσα σε ένα έτος.

Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι περίπου το 77% αυτών των θεραπειών θα ήταν προτιμότερο να αφορά φάρμακα της κατηγορίας Access. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι ο διεθνής στόχος για συμμετοχή της συγκεκριμένης κατηγορίας κατά τουλάχιστον 70% στη συνολική χρήση είναι θεωρητικά εφικτός.

Η ανάλυση πραγματικών δεδομένων από 67 χώρες, ωστόσο, ανέδειξε σημαντικές αποκλίσεις από το επιθυμητό μοντέλο:

• Περίπου τα τρία τέταρτα των χωρών φαίνεται να καταναλώνουν περισσότερα αντιβιοτικά από όσα εκτιμάται ότι χρειάζονται.
• Σχεδόν όλες οι χώρες, σε ποσοστό 99%, παρουσίασαν υπερβολική χρήση αντιβιοτικών της κατηγορίας Watch, τα οποία απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή λόγω της σχέσης τους με την ανάπτυξη αντοχής.
• Σε περισσότερες από τις μισές χώρες διαπιστώθηκε περιορισμένη χρήση των αντιβιοτικών Reserve. Αυτό μπορεί να δημιουργεί προβλήματα σε ασθενείς που αντιμετωπίζουν σοβαρές λοιμώξεις από πολυανθεκτικά βακτήρια και χρειάζονται εξειδικευμένη θεραπεία.
• Περίπου έξι στις δέκα χώρες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν αντιβιοτικά τα οποία ο ΠΟΥ δεν θεωρεί πλέον κατάλληλα για ευρεία και συστηματική χρήση.

Η σημασία της σωστής χρήσης

Η αλόγιστη ή λανθασμένη χρήση των αντιβιοτικών μπορεί να επιταχύνει την εμφάνιση και εξάπλωση της μικροβιακής αντοχής. Όταν τα βακτήρια αποκτούν την ικανότητα να επιβιώνουν απέναντι στα φάρμακα, ορισμένες λοιμώξεις γίνονται πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν.

Ταυτόχρονα, όμως, πρόβλημα αποτελεί και η ανεπαρκής πρόσβαση στις κατάλληλες θεραπείες. Ασθενείς που πάσχουν από σοβαρές λοιμώξεις, ιδιαίτερα όταν αυτές προκαλούνται από ανθεκτικά βακτήρια, μπορεί να μην έχουν στη διάθεσή τους το αντιβιοτικό που απαιτείται.

Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής επομένως δεν αφορά μόνο τη μείωση της υπερβολικής χρήσης αντιβιοτικών. Απαιτείται παράλληλα να διασφαλιστεί ότι οι ασθενείς που πραγματικά χρειάζονται εξειδικευμένες θεραπείες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτές.

Με αναφορές από:vita.com/Επιμέλεια:ΜΚΜ