Φίλοι ή αντίπαλοι; Ο εγκέφαλος καταγράφει τις κοινωνικές σχέσεις και ξεχωρίζει τις συγκρούσεις

Σε μια παρέα, στον χώρο εργασίας ή μέσα στην οικογένεια, δεν αντιλαμβανόμαστε μόνο την ταυτότητα των ανθρώπων γύρω μας. Ο εγκέφαλός μας φαίνεται να καταγράφει παράλληλα τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται μεταξύ τους, ποιοι εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, ποιοι συνεργάζονται και ποιοι βρίσκονται σε αντιπαράθεση. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα είδος εσωτερικού «κοινωνικού χάρτη», στον οποίο οι συγκρούσεις μπορεί να αποτελούν ιδιαίτερα έντονα σημεία.

Αυτό προκύπτει από μια μικρή πρόσφατη μελέτη, σύμφωνα με την οποία οι ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ ανθρώπων αποτυπώθηκαν πιο έντονα στη λειτουργία του εγκεφάλου σε σύγκριση με τις φιλικές σχέσεις. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος θεωρεί τις συγκρούσεις σημαντικότερες από τις φιλίες ή ότι ξεχνά τους ανθρώπους με τους οποίους έχουμε θετική σχέση. Δείχνει περισσότερο ότι οι αντιπαραθέσεις μπορεί να αποτελούν πιο έντονα σημεία αναφοράς όταν ο εγκέφαλος προσπαθεί να κατανοήσει και να οργανώσει τις σχέσεις μιας ομάδας.

Η μελέτη μέσα από ένα τηλεοπτικό σενάριο

Στην έρευνα συμμετείχαν 21 φοιτητές ηλικίας 19 έως 23 ετών, οι οποίοι δεν είχαν παρακολουθήσει προηγουμένως τη σειρά «Suits». Αρχικά, οι ερευνητές εξέτασαν μέσω μαγνητικής τομογραφίας την εγκεφαλική τους δραστηριότητα καθώς τους έδειχναν φωτογραφίες οκτώ βασικών χαρακτήρων. Σε εκείνο το στάδιο οι συμμετέχοντες δεν γνώριζαν τίποτα για την προσωπικότητα, τις σχέσεις ή τις αντιπαλότητες των συγκεκριμένων προσώπων.

Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν τα έξι πρώτα επεισόδια της σειράς, διάρκειας περίπου πέντε ωρών συνολικά. Αφού ολοκλήρωσαν την παρακολούθηση, υποβλήθηκαν ξανά σε εξέταση και κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις σχέσεις ανάμεσα στους χαρακτήρες. Συγκεκριμένα, έπρεπε να εκτιμήσουν πόσο δυνατή ήταν κάθε σχέση και αν επρόκειτο κυρίως για φιλική ή ανταγωνιστική σχέση.

Μετά την παρακολούθηση της σειράς, τα πρόσωπα των χαρακτήρων δεν ήταν πλέον άγνωστα και ουδέτερα. Οι συμμετέχοντες είχαν πλέον αποκτήσει πληροφορίες για την προσωπικότητα, τις προθέσεις, τις συμμαχίες και τις αντιπαλότητές τους. Παράλληλα, οι εγκεφαλικές αντιδράσεις απέναντι στους διαφορετικούς χαρακτήρες έγιναν πιο ξεχωριστές, σαν κάθε πρόσωπο να είχε αποκτήσει μια συγκεκριμένη θέση στον κοινωνικό κόσμο της ιστορίας.

Γιατί οι συγκρούσεις μπορεί να ξεχωρίζουν;

Οι μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις παρατηρήθηκαν σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κοινωνική αντίληψη, την κατανόηση των προθέσεων των άλλων και την ικανότητα να εξετάζουμε μια κατάσταση από τη δική τους πλευρά. Τα μοτίβα της εγκεφαλικής δραστηριότητας φαίνεται να συνδέονταν περισσότερο με τις ανταγωνιστικές σχέσεις, ενώ η σύνδεση με τις φιλικές σχέσεις δεν ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να θεωρηθεί στατιστικά σημαντική.

Μια πιθανή αιτία είναι ότι οι συγκρούσεις απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή και πρόβλεψη. Όταν δύο άτομα βρίσκονται σε αντιπαράθεση, χρειάζεται να παρατηρούμε καλύτερα τις προθέσεις τους, τις συμμαχίες που μπορεί να δημιουργήσουν και τον τρόπο με τον οποίο μια ενέργεια του ενός μπορεί να επηρεάσει τους υπόλοιπους. Έτσι, μια αρνητική σχέση μπορεί να λειτουργεί ως πιο έντονο σημάδι στον νοητικό κοινωνικό χάρτη που δημιουργεί ο εγκέφαλος.

Οι ιστορίες βοηθούν να κατανοούμε τους ανθρώπους

Μετά την παρακολούθηση των επεισοδίων αυξήθηκε επίσης η δραστηριότητα σε περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με την ανάκληση εμπειριών και την επεξεργασία πληροφοριών σχετικά με άλλους ανθρώπους. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτό μπορεί να σημαίνει πως κάθε χαρακτήρας συνδέθηκε πλέον με περισσότερες πληροφορίες, όπως οι πράξεις, τα συναισθήματα, οι επιλογές και τα κίνητρά του.

Ενδιαφέρον είναι ότι οι συμμετέχοντες απέκτησαν αυτή τη γνώση χωρίς να έχουν γνωρίσει προσωπικά τους χαρακτήρες. Απλώς παρακολουθώντας την ιστορία τους, άρχισαν να τους αντιλαμβάνονται ως πρόσωπα με συγκεκριμένες σχέσεις, συμμάχους και αντιπάλους. Επομένως, μια αφήγηση μπορεί να αρκεί ώστε ο εγκέφαλος να οργανώσει τους ανθρώπους σε ένα κοινωνικό πλαίσιο και να αντιληφθεί ποιοι είναι κοντά, ποιοι συνεργάζονται και ποιοι συγκρούονται.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ