Σταύρος Κοσουτζής : «Η Αγροτική παραγωγή καταρρέει και η Πολιτεία οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της»

Ελάχιστοι θα διαβάσουν ένα τόσο μεγάλο άρθρο που δείχνει ακριβώς την κατάσταση στον αγροτικό τομέα στην Ροδόπη. Όσοι κάνουν τον κόπο θα καταλάβουν και θα κατανοήσουν αυτά που θα έρθουν σε λίγο καιρό.

ΡΟΔΟΠΗ: Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΑΒΕΙ ΤΙΣ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΗΣ

Από τις καταστροφές στα σιτηρά και στο βαμβάκι μέχρι την απόρριψη του αιτήματος για de minimis, το χαμένο πριμ άνθρακα και την απουσία ουσιαστικών μέτρων στήριξης. Μια ολόκληρη χρονιά κόπων οδηγείται σε οικονομική καταστροφή.

Η φετινή καλλιεργητική χρονιά στη Ροδόπη δεν είναι απλώς μια κακή χρονιά. Είναι μια χρονιά που απειλεί ευθέως την επιβίωση εκατοντάδων αγροτικών οικογενειών.

Και το χειρότερο είναι ότι η καταστροφή δεν ήρθε ξαφνικά. Ξεκίνησε από τον χειμώνα, συνεχίστηκε την άνοιξη και κορυφώθηκε το φθινόπωρο, την ώρα που οι παραγωγοί περίμεναν να συγκομίσουν τους καρπούς μιας ολόκληρης χρονιάς.

Η καταστροφή δεν ξεκίνησε τον Οκτώβριο. Ξεκίνησε από τον χειμώνα.

Τα σιτηρά δεν άφησαν ούτε ένα ευρώ κέρδος

Οι παρατεταμένες χειμερινές βροχοπτώσεις και η υπερβολική υγρασία των εδαφών δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα στις καλλιέργειες των σιτηρών, επηρεάζοντας την ανάπτυξη και τις αποδόσεις τους.

Και σαν να μην έφταναν οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες, ήρθαν και οι εξευτελιστικές τιμές.

Το σκληρό σιτάρι πληρώθηκε 20 λεπτά το κιλό, όταν το κόστος παραγωγής του στη Ροδόπη υπολογίζεται στα 25 λεπτά.

Πέντε λεπτά ζημιά για κάθε κιλό που παράγουμε, με βάση αυτό το κόστος. Δηλαδή, καλλιεργήσαμε, πληρώσαμε, δουλέψαμε και στο τέλος πουλήσαμε το προϊόν μας κάτω από το κόστος παραγωγής.

Οι αγρότες ολοκλήρωσαν τη συγκομιδή των σιτηρών χωρίς ουσιαστικό οικονομικό όφελος, με αρκετούς να καταγράφουν ζημιές.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ήρθε να προστεθεί και η απογοήτευση από τη μη χορήγηση έκτακτης ενίσχυσης.

Ως αγρότες της Ροδόπης, προχωρήσαμε σε συγκεκριμένες ενέργειες και καταθέσαμε επίσημο αίτημα για τη χορήγηση ενίσχυσης de minimis στους παραγωγούς σκληρού σίτου, τεκμηριώνοντας τις οικονομικές απώλειες και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η καλλιέργεια.

Παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που καταθέσαμε, θεωρούμε πως πληρούσαμε τις ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση της ενίσχυσης, το αίτημά μας δεν έγινε αποδεκτό.

Και εδώ γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: Με ποια κριτήρια αποφασίζεται ποιοι παραγωγοί θα ενισχυθούν και ποιοι θα μείνουν εκτός;

Όταν το σιτάρι πληρώνεται 20 λεπτά το κιλό και κοστίζει 25 λεπτά για να παραχθεί, όταν οι καιρικές συνθήκες έχουν επιβαρύνει την παραγωγή και όταν ακόμη και ένα τεκμηριωμένο αίτημα έκτακτης στήριξης δεν γίνεται αποδεκτό, τότε τι ακριβώς περιμένουμε από τον αγρότη; Να συνεχίσει να καλλιεργεί πληρώνοντας κάθε χρόνο από την τσέπη του;

Δεν ζητήσαμε προνομιακή μεταχείριση. Ζητήσαμε να εξεταστεί δίκαια μια πραγματική οικονομική ανάγκη. Και μέχρι σήμερα, οι παραγωγοί σκληρού σίτου της Ροδόπης παραμένουν χωρίς την έκτακτη στήριξη που διεκδικήσαμε.

Το βαμβάκι ξεκίνησε με καθυστέρηση 20 ημερών

Η παρατεταμένη υγρασία των εδαφών δεν επέτρεψε να πραγματοποιηθούν εγκαίρως οι σπορές του βαμβακιού.

Στη Ροδόπη οι σπορές καθυστέρησαν περίπου 20 ημέρες. Αυτό σήμαινε λιγότερο διαθέσιμο χρόνο για την ανάπτυξη και την ωρίμανση των φυτών και μεγαλύτερη έκθεση της παραγωγής στους κινδύνους του φθινοπώρου.

Παρά τις δυσκολίες, οι αγρότες συνέχισαν να καλλιεργούν, επενδύοντας χρήματα που πολλές φορές δεν είχαν, με την ελπίδα ότι τουλάχιστον το βαμβάκι θα τους επέτρεπε να καλύψουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις.

Όμως η φύση είχε διαφορετικά σχέδια.

Οι βροχοπτώσεις και οι μανιασμένοι βοριάδες αποτέλειωσαν την παραγωγή

Τις τελευταίες εβδομάδες η Ροδόπη βρέθηκε αντιμέτωπη με παρατεταμένους ισχυρούς βόρειους ανέμους, που για πολλές ημέρες ξεπερνούσαν τα 5 μποφόρ.

Ακολούθησε έντονη βροχόπτωση περίπου 23–25 χιλιοστών και νέα βροχή δύο ημέρες αργότερα.

Στη συνέχεια επέστρεψαν οι ισχυροί βοριάδες, με μεγάλες εντάσεις, χτυπώντας μια παραγωγή που βρισκόταν ήδη στο τελικό στάδιο της ωρίμανσης.

Το βαμβάκι ήταν ανοιχτό σε ποσοστό περίπου 70–80%. Οι παραγωγοί είχαν πραγματοποιήσει τις απαραίτητες επεμβάσεις προετοιμασίας, αλλά δεν μπορούσαν να προχωρήσουν στη συγκομιδή.

Σήμερα, σε χωράφια της Ροδόπης, περίπου το 30% του βαμβακιού εκτιμάται ότι βρίσκεται πεσμένο στο έδαφος.

Και αυτή είναι μόνο η ορατή πλευρά της καταστροφής.

Στα βαμβάκια που παραμένουν πάνω στα φυτά υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για απώλεια συγκομιζόμενου βάρους, αλλοιώσεις στον σπόρο και υποβάθμιση της ίνας.

Οι παραγωγοί φοβούνται ότι οι συνολικές απώλειες μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερες από αυτές που διακρίνονται με γυμνό μάτι.

Αυτός είναι και ο λόγος που απαιτείται επιστημονικός έλεγχος από τον ΕΛΓΑ, με δειγματοληψίες, εξέταση των καρυδιών και αξιολόγηση των πραγματικών αποδόσεων.

Η καταστροφή δεν μπορεί να εκτιμηθεί με μια ματιά από την άκρη του χωραφιού.

Κόστος παραγωγής 250 ευρώ το στρέμμα – Πού βρίσκεται το κέρδος;

Στη Ροδόπη, το συνολικό κόστος παραγωγής ενός ποιοτικού βαμβακιού υπολογίζεται πλέον περίπου στα 250 ευρώ ανά στρέμμα.

Μόνο η άρδευση κοστίζει περίπου 70 ευρώ ανά στρέμμα, εξαιτίας του υψηλού κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Η συγκομιδή αναμένεται να ξεκινήσει από τουλάχιστον 40 ευρώ ανά στρέμμα, με τις σημερινές τιμές πετρελαίου.

Προσθέστε τα έξοδα σποράς, λίπανσης, φυτοπροστασίας, καυσίμων, καλλιεργητικών εργασιών και εργατικών.

Και όλα αυτά σε μια χρονιά που οι τιμές πώλησης δεν ανταποκρίνονται στο πραγματικό κόστος.

Με παραγωγή 350 κιλών ανά στρέμμα και τιμή 45 λεπτά το κιλό, τα έσοδα από την πώληση είναι 157,50 ευρώ.

Ακόμη και αν προστεθούν ενδεικτικά περίπου 20 ευρώ βασικής ενίσχυσης και 73 ευρώ ειδικής ενίσχυσης βάμβακος, το συνολικό ποσό φτάνει στα 250,50 ευρώ.

Δηλαδή, σε μια κανονική χρονιά με 350 κιλά παραγωγή, ο αγρότης δεν έχει ουσιαστικά κανένα κέρδος!

Και τώρα που η παραγωγή έχει υποστεί τόσο σοβαρές ζημιές, το οικονομικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό.

Το πριμ άνθρακα: Άλλη μία ενίσχυση που έμεινε στα χαρτιά

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι βαμβακοπαραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι και με την απώλεια μιας ενίσχυσης που είχε παρουσιαστεί ως σημαντικό εργαλείο στήριξης.

Το λεγόμενο πριμ άνθρακα, με προβλεπόμενη ενίσχυση περίπου 31,7 ευρώ ανά στρέμμα για το βαμβάκι, είχε δημιουργήσει προσδοκίες στους παραγωγούς.

Το πρόγραμμα είχε σχεδιαστεί για να επιβραβεύει γεωργικές πρακτικές που συμβάλλουν στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος.

Παρά τις ανακοινώσεις και τον προγραμματισμό, όμως, η εφαρμογή του για το 2026 δεν προχώρησε.

Για έναν παραγωγό 100 στρεμμάτων, το ποσό των 31,7 ευρώ ανά στρέμμα αντιστοιχεί σε 3.170 ευρώ δυνητικής ενίσχυσης, εφόσον θα πληρούσε τις προϋποθέσεις ένταξης.

Τρία χιλιάδες εκατόν εβδομήντα ευρώ που θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημαντική οικονομική ανάσα σε μια χρονιά καταστροφής.

Το εύλογο ερώτημα είναι απλό:

Γιατί παρουσιάστηκε ένα μέτρο ως εργαλείο στήριξης για το 2026, χωρίς να εξασφαλιστεί εγκαίρως η εφαρμογή του;

Και ποιος θα καλύψει το κενό που δημιουργήθηκε στον οικονομικό προγραμματισμό των παραγωγών;

Η απονιτροποίηση και το κενό που άφησε πίσω της

Ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα είναι η απουσία μιας αντίστοιχης, ουσιαστικής και προσβάσιμης στήριξης μετά την ολοκλήρωση προηγούμενων δεσμεύσεων του μέτρου απονιτροποίησης.

Η απονιτροποίηση αποτέλεσε για δικαιούχους παραγωγούς, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη γεωργική δραστηριότητα όπως η Θεσσαλία, μια σημαντική πηγή εισοδήματος, παράλληλα με τον περιβαλλοντικό της χαρακτήρα.

Οι ενισχύσεις αυτές συνέβαλαν στην κάλυψη μέρους των καλλιεργητικών δαπανών και στη διατήρηση της οικονομικής βιωσιμότητας αγροτικών εκμεταλλεύσεων.

Σήμερα, όμως, το ερώτημα παραμένει: ποιο αντίστοιχο μέτρο μπορεί να προσφέρει ουσιαστική συνέχεια σε όσους παραγωγούς έπαψαν να λαμβάνουν αυτή τη στήριξη;

Δεν αρκεί να ολοκληρώνονται προγράμματα χωρίς να υπάρχει σαφής σχεδιασμός για τη συνέχεια, ιδιαίτερα όταν το κόστος παραγωγής αυξάνεται και οι τιμές των προϊόντων παραμένουν χαμηλές.

Η αγροτική πολιτική δεν μπορεί να εξαντλείται σε εξαγγελίες, προγράμματα που καθυστερούν και ενισχύσεις που οι παραγωγοί δεν γνωρίζουν αν και πότε θα λάβουν.

Χρειάζεται συνέχεια, συνέπεια και πραγματικός προγραμματισμός.

Ο ΕΛΓΑ πρέπει να κινηθεί άμεσα

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, οι αποζημιώσεις για τις ζημιές που προκάλεσαν τα πρόσφατα καιρικά φαινόμενα αποτελούν ζήτημα οικονομικής επιβίωσης.

Οι παραγωγοί πληρώνουν τις ασφαλιστικές τους εισφορές και δικαιούνται την πλήρη διερεύνηση των ζημιών και την εφαρμογή του ασφαλιστικού κανονισμού.

Χρειάζεται άμεση καταγραφή των φαινομένων, αναγγελία όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις, επιτόπιες αυτοψίες και επιστημονική εκτίμηση τόσο των εμφανών όσο και των πιθανών μη ορατών ζημιών.

Παράλληλα, πρέπει να εξεταστούν πρόσθετα εργαλεία στήριξης για τις οικονομικές απώλειες που δεν καλύπτονται ασφαλιστικά.

Οι αποζημιώσεις του ΕΛΓΑ δεν είναι πολιτική χάρη ούτε προσωπικό επίτευγμα κανενός. Είναι δικαίωμα των ασφαλισμένων παραγωγών για τις ζημιές που καλύπτει ο κανονισμός.

Πόσο ακόμη θα αντέξει ο αγρότης της Ροδόπης;

Ας αναλογιστούμε τι έχει συμβεί μέσα σε μία μόνο χρονιά.

Το σιτάρι πουλήθηκε κάτω από το κόστος παραγωγής.

Το αίτημα για ενίσχυση de minimis δεν έγινε αποδεκτό.

Οι σπορές του βαμβακιού καθυστέρησαν περίπου 20 ημέρες.

Το κόστος άρδευσης και συγκομιδής εκτοξεύθηκε.

Οι βροχές και οι μανιασμένοι βοριάδες χτύπησαν την παραγωγή λίγο πριν από τη συγκομιδή.

Το πριμ άνθρακα δεν εφαρμόστηκε το 2026.

Και η απουσία επαρκών, σταθερών και προβλέψιμων εργαλείων στήριξης αφήνει τους παραγωγούς εκτεθειμένους.

Πόσα ακόμη πρέπει να αντέξει ένας αγρότης για να συνεχίσει να καλλιεργεί τη γη του;

Πόσες φορές πρέπει να πληρώσει από την τσέπη του για να παράγει ένα προϊόν που τελικά δεν του εξασφαλίζει ούτε αξιοπρεπές εισόδημα;

Και πόσες ακόμη αγροτικές οικογένειες πρέπει να βρεθούν μπροστά στο ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν τη γη τους;

Δεν μιλάμε για αριθμούς σε έναν πίνακα. Μιλάμε για ανθρώπους, οικογένειες, χωριά και μια ολόκληρη τοπική οικονομία που στηρίζεται στην πρωτογενή παραγωγή.

Οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι της Ροδόπης έχουν την ευθύνη να μεταφέρουν αυτή την κατάσταση στα αρμόδια υπουργεία και να ζητήσουν συγκεκριμένες απαντήσεις, χρονοδιαγράμματα και λύσεις.

Δεν ζητάμε να μας χαρίσουν χρήματα. Ζητάμε να μπορούμε να ζήσουμε από τη δουλειά μας.

Και όταν η παραγωγή μας καταστρέφεται από ασφαλιζόμενα καιρικά φαινόμενα, ζητάμε να λειτουργεί ο μηχανισμός προστασίας για τον οποίο πληρώνουμε.

Γιατί ο αγρότης δεν μπορεί να συνεχίσει να είναι ο μόνος που αναλαμβάνει κάθε χρόνο όλο το οικονομικό ρίσκο.

Η Ροδόπη δεν χρειάζεται άλλες υποσχέσεις. Χρειάζεται συγκεκριμένες αποφάσεις, ουσιαστικούς ελέγχους και δίκαιη αντιμετώπιση.

Αν χαθεί ο αγρότης, δεν θα χαθεί απλώς μια καλλιέργεια. Θα χαθεί ένα κομμάτι της ιστορίας, της οικονομίας και του μέλλοντος του τόπου μας.

Σταύρος Κοσουτζής

Γραμματέας Αγροτικού Συλλόγου Δήμου Κομοτηνής «Σπάρτακος»

Αγρότης τρίτης γενιάς – Ροδόπη