Παχυσαρκία: Πώς γονίδια και περιβάλλον διαμορφώνουν τον κίνδυνο αύξησης βάρους

Η παχυσαρκία αποτελεί μια σύνθετη κατάσταση που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις καθημερινές μας επιλογές. Αν και η διατροφή και η σωματική δραστηριότητα έχουν καθοριστική σημασία, ολοένα και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η γενετική προδιάθεση και το περιβάλλον στο οποίο ζούμε συμβάλλουν σημαντικά στη διαμόρφωση του σωματικού βάρους.

Για χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι η παχυσαρκία οφείλεται κυρίως στην έλλειψη αυτοπειθαρχίας. Σήμερα, όμως, οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι πρόκειται για μια πολυπαραγοντική νόσο, στην οποία η βιολογία και οι συνθήκες της καθημερινότητας αλληλεπιδρούν με πολύπλοκο τρόπο.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Medicine ανέλυσε στοιχεία από δεκάδες χιλιάδες οικογένειες στη Νορβηγία, εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ του δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) γονέων και παιδιών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η γενετική συμβάλλει σημαντικά στη σύνδεση του σωματικού βάρους μεταξύ γονέων και παιδιών. Ειδικότερα, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι οι κληρονομικοί παράγοντες εξηγούν περίπου το 79% της σχέσης μεταξύ μητέρας και παιδιού και το 94% της αντίστοιχης σχέσης μεταξύ πατέρα και παιδιού έως την ηλικία των 8 ετών.

Ωστόσο, η ύπαρξη γενετικής προδιάθεσης δεν σημαίνει ότι ένα παιδί θα εμφανίσει αναπόφευκτα παχυσαρκία. Τα γονίδια μπορεί να επηρεάζουν μηχανισμούς όπως η όρεξη, το αίσθημα κορεσμού, ο τρόπος αποθήκευσης της ενέργειας και άλλες λειτουργίες του οργανισμού, χωρίς όμως να καθορίζουν από μόνα τους την εξέλιξη.

Παράλληλα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι σημαντικό ρόλο εξακολουθούν να έχουν οι καθημερινές συνήθειες, όπως η ισορροπημένη διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, ο ποιοτικός ύπνος, η διαχείριση του στρες και το οικογενειακό περιβάλλον.

Γιατί η γενετική προδιάθεση εκδηλώνεται πιο έντονα σήμερα;

Μια δεύτερη έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο PLOS Genetics, μελέτησε δεδομένα από τέσσερις διαφορετικές γενιές ανθρώπων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η γενετική προδιάθεση για υψηλότερο δείκτη μάζας σώματος φαίνεται να έχει ισχυρότερη επίδραση στις νεότερες γενιές.

Η εξήγηση δεν βρίσκεται στην αλλαγή των γονιδίων, αλλά στη μεταβολή του περιβάλλοντος. Η εύκολη πρόσβαση σε υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, οι μεγαλύτερες μερίδες, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα και η αυξημένη διαθεσιμότητα ιδιαίτερα γευστικών τροφών δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την αύξηση του βάρους, ιδιαίτερα σε άτομα με γενετική προδιάθεση.

Μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στην παχυσαρκία

Τα ευρήματα των ερευνών ενισχύουν την άποψη ότι η παχυσαρκία δεν μπορεί να αποδίδεται αποκλειστικά στην προσωπική ευθύνη. Η γενετική και το περιβάλλον αλληλεπιδρούν, διαμορφώνοντας διαφορετικές αφετηρίες για κάθε άνθρωπο.

Αυτό δεν μειώνει τη σημασία των υγιεινών επιλογών. Η σωστή διατροφή, η τακτική άσκηση, η επαρκής ξεκούραση, η φροντίδα της ψυχικής υγείας και, όπου χρειάζεται, η καθοδήγηση από επαγγελματίες υγείας εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς πυλώνες πρόληψης και αντιμετώπισης.

Οι ειδικοί καταλήγουν ότι η κατανόηση των βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων μπορεί να οδηγήσει σε πιο αποτελεσματικές και εξατομικευμένες παρεμβάσεις, ενώ παράλληλα συμβάλλει στη μείωση του στιγματισμού που εξακολουθεί να συνοδεύει την παχυσαρκία.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ