Πώς χάθηκε η Ανατολική Θράκη – Ο ρόλος του Βενιζέλου και η καθυστέρηση των Ελλήνων εκπροσώπων που στάθηκε μοιραία..
Στις 11 Οκτωβρίου (με το παλιό ημερολόγιο 28 Σεπτεμβρίου) υπογράφεται στα Μουδανιά ανακωχή ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία μετά την ήττα στη Μικρά Ασία. Ουσιαστικά ήταν η Συμφωνία που υπογράφτηκε μεταξύ των νικητριών δυνάμεων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου με την Τουρκία και η οποία καθόριζε επίσης τα σύνορα μεταξύ Ελλάδας-Τουρκίας έπειτα από την ήττα της Ελλάδας.
Ο Ελληνικός Στρατός υποχρεώθηκε να αποσυρθεί από την Ανατολική Θράκη, δυτικά του ποταμού Έβρου, ενώ εκτοπίστηκαν 250.000 χριστιανοί κάτοικοι ελληνικής καταγωγής από την περιοχή. Εκείνη την εποχή, ο Ελληνικός Στρατός είχε εγκαταλείψει τη Μικρά Ασία, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες συνέρρεαν στην Ελλάδα. Οι Τούρκοι πίεζαν τις μεγάλες δυνάμεις να αποδεχτούν τις απαιτήσεις τους, προκειμένου να τερματισθεί ο πόλεμος.
Στις διεκδικήσεις των Τούρκων περιλαμβάνονταν η ενσωμάτωση ολόκληρης της Θράκης και η αποχώρηση των ελληνικών πληθυσμών της. Οι μεγάλες δυνάμεις αποφάσισαν να συγκαλέσουν σύσκεψη στα Μουδανιά· είχαν αποκομίσει πλέον τα κέρδη που επιθυμούσαν και ουδόλως νοιάζονταν για το δίκαιο των Ελλήνων. Η Τουρκική αντιπροσωπεία έφτασε πρώτη στα Μουδανιά και πέτυχε την έναρξη των συνομιλιών της, πριν φτάσουν οι Έλληνες εκπρόσωποι. Ο επικεφαλής της τουρκικής αποστολής Ισμέτ Ινονού πέτυχε να γίνει δεκτό το αίτημά για εκκένωση της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες και την παράδοσή της στην Τουρκία.
Όταν– επιτέλους- οι έλληνες απεσταλμένοι (στρατηγός Αλέξανδρος Μαζαράκης-Αινιάν και αντισυνταγματάρχης Πτολεμαίος Σαρηγιάννης) έφτασαν στα Μουδανιά αρνήθηκαν να υπογράψουν τη συνθήκη και αποχώρησαν (σφόδρα αντίθετος ήταν και ο Πλαστήρας), όμως κατόπιν ισχυρών πιέσεων ακόμη και του Βενιζέλου από το εξωτερικό, η Ελλάδα υποχρεώθηκε να δεχτεί τα τετελεσμένα γεγονότα και έτσι ο έλεγχος της Ανατολικής Θράκης παραχωρήθηκε στην Τουρκία. Αποτέλεσμα; 400.000 Έλληνες (250.000 γηγενείς και 150.000 στρατιωτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι) υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν άμεσα την περιοχή. Τα ελληνοτουρκικά χερσαία σύνορα ορίσθηκαν στο μέσο της κοίτης του ποταμού Έβρου, όπως ισχύουν έως σήμερα.
Το κύριο θέμα της ανακωχής αφορούσε τα σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία στην Ανατολική Θράκη, που ορίστηκε να είναι ο ποταμός Έβρος (Μαρίτσα). Ανάλογα με την απώλεια του εδάφους στη Θράκη καθορίστηκε η γραμμή υποχώρησης των ελληνικών στρατευμάτων και ξεκίνησε η εκκένωση της Ανατολικής Θράκης από τους Έλληνες. Η συνθήκη προέβλεπε η υποχώρηση των Ελλήνων να πραγματοποιηθεί σε 15 ημέρες, και σε 30 ημέρες να αναλάβει η Τουρκία την εξουσία στην περιοχή.
Οκτώ χιλιάδες Τούρκοι αστυνομικοί εγκαταστάθηκαν στην Ανατολική Θράκη κατά τη διάρκεια της εκκένωσης. Η Κωνσταντινούπολη και τα Στενά πέρασαν υπό τουρκική κυριαρχία και η Τουρκία υποχρεώθηκε να επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση των πλοίων από τα Στενά.
Η επιθυμία των Τούρκων να περιληφθεί η Δυτική Θράκη στην επικράτειά τους δεν πραγματοποιήθηκε. Η περιοχή δυτικά του Έβρου παρέμεινε ελληνική επικράτεια.
Τι ακολούθησε
Μετά την υπογραφή της συνθήκης ακολούθησε η άμεση αποχώρηση του ελληνικού στρατού από την Ανατολική Θράκη, ενώ παράλληλα οι Έλληνες που ζούσαν εκεί έφυγαν για την Ελλάδα. Ο ελληνικός πληθυσμός που μετακινήθηκε ήταν 250.000 άνθρωποι.
Η προσφυγιά, την οποία επικύρωσε επίσημα η Συνθήκη της Λοζάνης, αποτέλεσε και για τις δύο πλευρές μια τραυματική εμπειρία, που μαζί με τα δεινά που επισώρευσε η ελληνοτουρκική πολεμική σύγκρουση, ενσωματώθηκε στη συλλογική μνήμη τροφοδοτώντας –όχι σπάνια– αισθήματα αντιπαράθεσης. Στις 12/25 Νοεμβρίου 1922 η διοίκηση της Ανατολικής Θράκης πέρασε στην Τουρκία.
Στη Συνθήκη της Λοζάνης του 1923 καθορίστηκαν οι ακριβείς όροι της ανταλλαγής των πληθυσμών, δηλαδή η υποχρεωτική μετακίνηση των ορθόδοξων Τούρκων υπηκόων στην Ελλάδα και των μουσουλμάνων Ελλήνων υπηκόων στην Τουρκία. Τα σύγχρονα σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία είναι αυτά που συμφωνήθηκαν στις συνθήκες των Μουδανιών και της Λοζάνης.
Να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στα Μουδανιά για την ανακωχή, οι Τούρκοι δεν διέθεταν πολεμικό ναυτικό και το ελληνικό Δ’ Σώμα Στρατού διατηρούσε ακέραιες τις δυνάμεις του και τον έλεγχο της Ανατολικής Θράκης, άρα… Ο Ελληνικός στρατός ήταν ισχυρός καθώς εκτός από το Δ΄ Σώμα στρατού, λίγο πριν από την κατάρρευση είχε μεταφερθεί μια ακόμη ενισχυμένη μεραρχία για να επιχειρηθεί η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης.
Η αλήθεια είναι πως το ηθικό των στρατιωτών ήταν καταρρακωμένο. Όμως, σε πιθανή πολεμική εμπλοκή οι ελληνικές δυνάμεις θα είχαν τον πρώτο λόγο… Αν… Ο υπουργός εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου λόρδος Κόρζον είχε διερωτηθεί πριν από τη συνθήκη των Μουδανιών: «Ποιος θα υποχρεώσει τους Έλληνες να εγκαταλείψουν την Ανατολική Θράκη;»… Του απάντησαν οι ίδιοι οι Έλληνες!
Με πηγές από EΘΝΟΣ και εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού