Η άνοια δεν εκδηλώνεται μόνο με προβλήματα μνήμης – 3 πρώιμες ενδείξεις που αξίζει να γνωρίζουμε

Όταν ακούμε τη λέξη «άνοια», το μυαλό μας συνήθως πηγαίνει αμέσως στη λήθη, όπως όταν κάποιος ξεχνά ονόματα, ραντεβού ή γνώριμες διαδρομές. Ωστόσο, οι αλλαγές που σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να έχουν ξεκινήσει αρκετά χρόνια πριν εμφανιστούν τα πιο χαρακτηριστικά προβλήματα μνήμης και σκέψης.

Στη νόσο Αλτσχάιμερ, την πιο συχνή μορφή άνοιας, οι βιολογικές μεταβολές στον εγκέφαλο εκτιμάται ότι μπορούν να ξεκινούν ακόμη και 10 έως 20 χρόνια πριν από τη διάγνωση. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου μπορεί να συσσωρεύονται σταδιακά παθολογικές πρωτεΐνες, όπως το β-αμυλοειδές και η tau, χωρίς να υπάρχουν απαραίτητα εμφανείς δυσκολίες στην καθημερινότητα.

Πέρα από τη μνήμη: Τι μπορεί να αλλάξει;

Οι πρώιμες εγκεφαλικές μεταβολές ενδέχεται να επηρεάσουν και άλλες λειτουργίες, όπως τη διάθεση, τον ύπνο και τη συμπεριφορά. Κανένα από αυτά τα σημάδια δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει άνοια. Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερη προσοχή όταν εμφανίζονται ξαφνικά, επιμένουν, γίνονται εντονότερα ή συνδυάζονται με αλλαγές στη μνήμη και τη σκέψη.

1. Κατάθλιψη ή άγχος που εμφανίζονται για πρώτη φορά σε μεγαλύτερη ηλικία

Η κατάθλιψη έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η κατάθλιψη οδηγεί αναγκαστικά σε γνωστική έκπτωση.

Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχει η εμφάνιση κατάθλιψης ή έντονου άγχους για πρώτη φορά σε μεγαλύτερη ηλικία, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις τέτοιες αλλαγές μπορεί να αποτελούν μέρος των πρώιμων μεταβολών που συμβαίνουν στον εγκέφαλο.

Οι νευρωνικές αλλαγές που σχετίζονται με τη μελλοντική γνωστική έκπτωση ενδέχεται να επηρεάζουν και τη συναισθηματική κατάσταση. Παράλληλα, η παρουσία έντονων ψυχολογικών συμπτωμάτων μπορεί να επηρεάσει και την πορεία της γνωστικής υγείας, γεγονός που καθιστά σημαντική την έγκαιρη αξιολόγησή τους.

2. Απάθεια, ευερεθιστότητα και ασυνήθιστη ανησυχία

Μια σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά μπορεί επίσης να προηγείται των προβλημάτων μνήμης. Ένα άτομο μπορεί να σταματήσει να ενδιαφέρεται για δραστηριότητες που μέχρι πρότινος απολάμβανε, να απομονώνεται περισσότερο, να εκνευρίζεται εύκολα ή να εμφανίζει ασυνήθιστη ανησυχία.

Τέτοιες συμπεριφορές συχνά αποδίδονται στην ηλικία, στον χαρακτήρα ή στις καθημερινές δυσκολίες. Ωστόσο, η απάθεια, η ευερεθιστότητα, το άγχος και η ανησυχία έχουν καταγραφεί ως νευροψυχιατρικά συμπτώματα που μπορεί να εμφανίζονται στη νόσο Αλτσχάιμερ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και πριν από εμφανή γνωστική έκπτωση.

Φυσικά, μια περιστασιακή αλλαγή στη διάθεση δεν αποτελεί από μόνη της λόγο ανησυχίας. Περισσότερη σημασία έχει μια επίμονη και ασυνήθιστη αλλαγή στη συμπεριφορά που δεν υπήρχε προηγουμένως.

3. Αλλαγές στον ύπνο

Η ποιότητα του ύπνου συνδέεται στενά με τη λειτουργία του εγκεφάλου. Έρευνες έχουν συσχετίσει προβλήματα όπως η αϋπνία, η υπνική άπνοια, η έντονη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και οι διαταραχές του κιρκάδιου ρυθμού με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.

Η σχέση φαίνεται να είναι σύνθετη και πιθανώς αμφίδρομη. Ο ανεπαρκής ή διαταραγμένος ύπνος μπορεί να επιβαρύνει τη λειτουργία του εγκεφάλου, ενώ οι πρώιμες νευρολογικές αλλαγές μπορεί παράλληλα να επηρεάζουν τον κύκλο ύπνου και εγρήγορσης.

Μια περιστασιακή νύχτα με λίγο ύπνο ή η ανάγκη για έναν μεσημεριανό υπνάκο δεν αποτελούν από μόνα τους ανησυχητικό σημάδι. Χρειάζεται, όμως, μεγαλύτερη προσοχή όταν εμφανίζεται σταθερή αλλαγή στις συνήθειες ύπνου, όπως υπερβολικός ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας, έντονη αϋπνία τη νύχτα, δυνατό ροχαλητό με παύσεις στην αναπνοή ή σημαντική ανατροπή του συνηθισμένου προγράμματος.

Τι πρέπει να κρατήσουμε

Η άνοια δεν εμφανίζεται απαραίτητα ξαφνικά ούτε ξεκινά πάντα με εμφανή προβλήματα μνήμης. Αλλαγές στη διάθεση, τη συμπεριφορά και τον ύπνο μπορεί να αποτελούν πρώιμες ενδείξεις, χωρίς όμως να σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει άνοια.

Το σημαντικότερο είναι να παρατηρούμε επίμονες και ασυνήθιστες αλλαγές και, όταν αυτές επηρεάζουν την καθημερινότητα, να αναζητούμε την κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ