Γιατί μοιάζουμε όλοι εξαντλημένοι;

Η χρόνια κόπωση, οι καταιγιστικοί ρυθμοί και η μόνιμη ψηφιακή εγρήγορση πίσω από τη συλλογική εξουθένωση – Η ψυχολόγος και παιδοψυχολόγος Αντιγόνη Γινοπούλου αναλύει

— Η αίσθηση της κόπωσης φαίνεται να αφορά πλέον τους πάντες. Πού οφείλεται αυτή η γενικευμένη εξάντληση και ποιοι παράγοντες της σύγχρονης ζωής τη συντηρούν;
Η κόπωση που παρατηρούμε γύρω μας –και μέσα μας– δεν είναι τυχαία. Ζούμε σε μια εποχή έντονων ρυθμών, συνεχών αλλαγών και αυξημένων απαιτήσεων, όπου καλούμαστε να είμαστε ταυτόχρονα αποτελεσματικοί, διαθέσιμοι, παραγωγικοί, επιτυχημένοι και συναισθηματικά ανθεκτικοί. Το σημαντικό είναι ότι αυτή η πίεση δεν αφορά μόνο τους ενήλικες· ξεκινά ήδη από την παιδική ηλικία, με την είσοδο στο σχολείο.

Τα όρια ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή έχουν γίνει ασαφή, ενώ η αίσθηση σταθερότητας –οικονομικής, κοινωνικής και προσωπικής– έχει κλονιστεί. Όλα αυτά διατηρούν τον οργανισμό μας σε μια μόνιμη κατάσταση έντασης και επαγρύπνησης, ενώ όποιος δυσκολεύεται να ανταποκριθεί συχνά βιώνεται –ή βιώνει τον εαυτό του– ως «ανεπαρκής».

— Ακόμη και το ασταμάτητο σκρολάρισμα κουράζει. Πώς επηρεάζει η συνεχής ψηφιακή διέγερση τον εγκέφαλο και την ψυχική μας ενέργεια και πώς μπορούμε να προστατευτούμε;
Το σκρολάρισμα έχει μετατραπεί σε μια αυτόματη κίνηση, σχεδόν αντανακλαστική, που συνδέεται άμεσα με την εξάρτηση από το κινητό. Αυτό που το καθιστά ιδιαίτερα επιβαρυντικό είναι η διαρκής αναμονή ενός άγνωστου ερεθίσματος: δεν ξέρουμε τι θα δούμε, αλλά περιμένουμε κάτι.

Παρότι δείχνει αθώο, κρατά τον εγκέφαλο σε συνεχή εγρήγορση και ενισχύει την εξάρτηση. Κάθε νέα εικόνα, ειδοποίηση ή είδηση απαιτεί προσοχή, χωρίς ο νους να προλαβαίνει να επεξεργαστεί τις πληροφορίες. Το αποτέλεσμα είναι πνευματική εξάντληση, δυσκολία συγκέντρωσης και μια αίσθηση εσωτερικού κενού.

Σε πρακτικό επίπεδο, στις μικρές ηλικίες είναι σημαντικό να περιορίζεται όσο γίνεται η χρήση οθονών και, όταν αυτό δεν είναι εφικτό, να τίθενται σαφή όρια. Για τους ενήλικες, η αποφυγή οθονών πριν τον ύπνο και οι στιγμές συνειδητής αποσύνδεσης είναι απαραίτητες, ώστε να επιτρέπουμε στον εαυτό μας πραγματική ξεκούραση.

— Η ξεκούραση συχνά συνοδεύεται από ενοχή. Πώς μπορούμε να τη δούμε αλλιώς και να τη διεκδικήσουμε χωρίς να νιώθουμε ότι «τεμπελιάζουμε»;
Οι περισσότεροι έχουμε μεγαλώσει με την πεποίθηση ότι η αξία μας εξαρτάται από το πόσο δουλεύουμε και όχι από το ποιοι είμαστε. Έτσι, η ανάπαυση αντιμετωπίζεται σαν προνόμιο που πρέπει πρώτα να «κερδηθεί».

Στην πραγματικότητα, η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια αλλά βασική σωματική και ψυχική ανάγκη. Δεν σημαίνει εγκατάλειψη υποχρεώσεων, αλλά φροντίδα του εαυτού. Μας επιτρέπει να αντέχουμε, να λειτουργούμε καλύτερα και να προστατευόμαστε από την εξουθένωση. Όταν την αντιληφθούμε ως πράξη αυτοφροντίδας και πρόληψης, η ενοχή σταδιακά υποχωρεί.

— Πώς επηρεάζει το νευρικό μας σύστημα η διαρκής διαθεσιμότητα και το να είμαστε συνεχώς online;
Η μόνιμη διαθεσιμότητα διατηρεί το νευρικό σύστημα σε κατάσταση συναγερμού, σαν να περιμένουμε διαρκώς κάτι να συμβεί. Το σώμα και ο νους δεν προλαβαίνουν να χαλαρώσουν. Αυτό μπορεί να εκφραστεί με ευερεθιστότητα, διαταραχές ύπνου και αίσθηση εσωτερικής ανησυχίας.

Αν αυτή η κατάσταση παραταθεί, μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις πανικού, φοβίες ή αγχώδεις διαταραχές, επιβαρύνοντας περαιτέρω την καθημερινότητα. Το ψυχικό κόστος της συνεχούς online παρουσίας είναι ότι απομακρυνόμαστε από τον εαυτό μας και τους άλλους· παύουμε να είμαστε ουσιαστικά παρόντες.

— Πόσο επηρεάζουν οι κοινωνικές συγκρίσεις και η έκθεση στις «τέλειες ζωές» των social media την αίσθηση ανεπάρκειας και κόπωσης;
Στα social media προβάλλεται συχνά μια εξιδανικευμένη εικόνα ζωής. Αυτό ευνοεί τη σύγκριση και γεννά συναισθήματα ζήλιας και ανεπάρκειας. Οι κοινωνικές συγκρίσεις αποτελούν έναν από τους πιο ύπουλους μηχανισμούς ψυχικής εξάντλησης.

Όταν αντιπαραβάλλουμε τη δική μας καθημερινότητα με αυτές τις εικόνες, είναι εύκολο να νιώσουμε ότι δεν κάνουμε αρκετά ή ότι υστερούμε. Αυτό δημιουργεί πίεση, άγχος και συναισθηματική φθορά. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτή η διαδικασία λειτουργεί συχνά ασυνείδητα, επηρεάζοντας τη διάθεση, την ψυχολογία και τελικά την ποιότητα της ζωής μας χωρίς καν να το αντιληφθούμε.

Πηγή:lifo.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ