«Κάλυψε την ύλη»: Η καθημερινή μάχη του εκπαιδευτικού ανάμεσα στο πρόγραμμα και τις ανάγκες των μαθητών

Πίσω από τα κεφάλαια που πρέπει να ολοκληρωθούν, τις εξετάσεις και τα αυστηρά χρονοδιαγράμματα υπάρχει πάντα μια πραγματική τάξη, γεμάτη διαφορετικά παιδιά, ανάγκες, δυσκολίες και στιγμές που απαιτούν από τον εκπαιδευτικό να πάρει γρήγορες αποφάσεις.

Η φράση «προχώρα στην ύλη» αποτελεί μια διαρκή υπενθύμιση για κάθε εκπαιδευτικό. Υπάρχει στο πρόγραμμα, στις οδηγίες, στις εξετάσεις και στην πίεση να ολοκληρωθούν όλα τα κεφάλαια μέσα στις προβλεπόμενες ημερομηνίες. Έτσι, ο εκπαιδευτικός γνωρίζει από την αρχή κάθε μαθήματος ποιο είναι το επόμενο βήμα που πρέπει να καλύψει.

Μόνο που η σχολική αίθουσα δεν αποτελεί έναν χώρο όπου όλοι οι μαθητές προχωρούν με τον ίδιο ρυθμό.

Μπροστά στον δάσκαλο ή τον καθηγητή βρίσκονται παιδιά με διαφορετικές γνώσεις, δυνατότητες, χαρακτήρες και προσωπικές δυσκολίες. Κάθε μάθημα, επομένως, γίνεται μια διαρκής ισορροπία ανάμεσα σε όσα προβλέπει το εκπαιδευτικό πρόγραμμα και σε όσα συμβαίνουν πραγματικά μέσα στην τάξη.

Ένας μαθητής σηκώνει το χέρι και λέει:

«Δεν το κατάλαβα».

Ο χρόνος όμως πιέζει. Υπάρχουν ακόμη ασκήσεις, επόμενη ενότητα και εργασία για το σπίτι.

Ο εκπαιδευτικός βρίσκεται μπροστά σε ένα μικρό αλλά ουσιαστικό δίλημμα: να συνεχίσει για να προλάβει την ύλη ή να σταματήσει και να εξηγήσει ξανά;

Αν συνεχίσει, μπορεί να τηρήσει το πρόγραμμα. Αν σταματήσει, ίσως βοηθήσει έναν μαθητή να μη μείνει πίσω.

Και πολλές φορές επιλέγει να εξηγήσει ξανά, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι το μάθημα θα καθυστερήσει.

Η ύλη δεν βλέπει τι συμβαίνει στο παιδί

Υπάρχουν ημέρες που ένας μαθητής, ο οποίος συνήθως συμμετέχει και χαμογελά, ξαφνικά παραμένει σιωπηλός και κοιτάζει συνεχώς το θρανίο του.

Το βιβλίο δεν μπορεί να το αντιληφθεί.

Το πρόγραμμα δεν μπορεί να το γνωρίζει.

Ο εκπαιδευτικός, όμως, μπορεί να το παρατηρήσει.

Δεν είναι δυνατόν να λύσει κάθε προσωπικό πρόβλημα ενός παιδιού ούτε να μετατρέψει κάθε μάθημα σε διαδικασία ψυχολογικής υποστήριξης. Ένα απλό ενδιαφέρον, όμως, μια ερώτηση ή λίγα λεπτά συζήτησης μετά το μάθημα μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα σημαντικά.

Έτσι, ο εκπαιδευτικός καλείται να παρακολουθεί δύο πράγματα ταυτόχρονα: την πορεία του μαθήματος και την κατάσταση των παιδιών που έχει απέναντί του.

Πειθαρχία με κατανόηση

Η λειτουργία μιας τάξης απαιτεί κανόνες. Όταν κάποιος μιλά συνεχώς, κάποιος άλλος δεν προσέχει ή μια συμπεριφορά διαταράσσει το μάθημα, ο εκπαιδευτικός πρέπει να παρέμβει.

Ωστόσο, η ίδια συμπεριφορά μπορεί να έχει διαφορετική αιτία.

Ένας μαθητής μπορεί να μιλά επειδή βαριέται, ενώ κάποιος άλλος επειδή δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί. Ένα παιδί μπορεί να ζωγραφίζει επειδή δεν ενδιαφέρεται, ενώ ένα άλλο να το κάνει επειδή έτσι καταφέρνει να παραμένει συγκεντρωμένο.

Γι’ αυτό η αποτελεσματική διαχείριση μιας τάξης δεν σημαίνει απλώς την εφαρμογή κανόνων. Χρειάζεται να υπάρχει κατανόηση των διαφορετικών αναγκών.

Η ισότητα δεν σημαίνει πάντοτε να αντιμετωπίζονται όλοι με ακριβώς τον ίδιο τρόπο. Η δικαιοσύνη σημαίνει να δίνεται στον καθένα αυτό που χρειάζεται για να μπορέσει να προχωρήσει.

Το πραγματικό ερώτημα: Να ολοκληρωθεί η ύλη ή να γίνει μάθηση;

Το σχολείο μπορεί εύκολα να μετρήσει πόσα κεφάλαια ολοκληρώθηκαν, πόσες ώρες διδασκαλίας πραγματοποιήθηκαν και τι αποτελέσματα έφεραν οι εξετάσεις.

Η ουσιαστική μάθηση, όμως, δεν χωρά πάντα σε ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα.

Μια δύσκολη ενότητα μπορεί να χρειαστεί περισσότερες ώρες. Μια ερώτηση μαθητή μπορεί να οδηγήσει σε μια πολύτιμη συζήτηση. Μια απορία μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερη από την επόμενη σελίδα του βιβλίου.

Τότε ο εκπαιδευτικός βρίσκεται ξανά ανάμεσα σε δύο επιλογές:

Το πρόγραμμα λέει «συνέχισε». Η τάξη μπορεί να λέει «μείνε λίγο ακόμη εδώ».

Η ολοκλήρωση ενός βιβλίου, άλλωστε, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το περιεχόμενό του έγινε πραγματικά κατανοητό.

Η δουλειά που δεν φαίνεται

Υπάρχουν πολλές πλευρές της εκπαιδευτικής εργασίας που δεν καταγράφονται σε κανέναν πίνακα αξιολόγησης.

Δεν καταγράφεται πόσες φορές ένας καθηγητής άλλαξε αυθόρμητα το σχέδιο του μαθήματος. Δεν μετριούνται οι φορές που εξήγησε ξανά μια έννοια, έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία ή παρέμεινε για λίγα λεπτά μετά το κουδούνι για να ακούσει έναν μαθητή.

Δεν υπάρχει ειδική αξιολόγηση για τη στιγμή που ένα παιδί σηκώνει για πρώτη φορά το χέρι του επειδή αισθάνεται αρκετά σίγουρο.

Ούτε για τον μαθητή που από το «δεν μπορώ» περνά στο «νομίζω ότι το κατάλαβα».

Και, φυσικά, δεν υπάρχει κάποιο κουτάκι που να αποτυπώνει τη στιγμή κατά την οποία ένα παιδί αισθάνεται ότι έχει θέση και ασφάλεια μέσα στην τάξη.

Κι όμως, αυτές οι στιγμές αποτελούν ουσιαστικό κομμάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Όταν τελειώνει η σχολική ώρα, μπορεί να έχουν μείνει πίσω μία άσκηση ή μερικές σελίδες από την προβλεπόμενη ύλη.

Μπορεί όμως να έχει επιτευχθεί κάτι πολύ σημαντικότερο:

να μην εγκαταλειφθεί ένας μαθητής στην προσπάθειά του να κατανοήσει και να προχωρήσει.

Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη καθημερινή πρόκληση για έναν εκπαιδευτικό: να ακολουθεί το πρόγραμμα χωρίς να γίνεται σκλάβος της ύλης, να εφαρμόζει κανόνες χωρίς να ξεχνά τον άνθρωπο και να θυμάται ότι ο σκοπός του σχολείου δεν είναι απλώς να ολοκληρώνει βιβλία, αλλά να βοηθά παιδιά να μαθαίνουν, να εξελίσσονται και να μορφώνονται.

Με αναφορές από:alfavita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ