Νέα ανακάλυψη αποκαλύπτει ότι η πανώλη εμφανίστηκε χιλιάδες χρόνια νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε

Μια σημαντική επιστημονική ανακάλυψη ανατρέπει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την ιστορία της πανώλης, αποκαλύπτοντας ότι το θανατηφόρο βακτήριο κυκλοφορούσε ανάμεσα στους ανθρώπους ήδη πριν από 5.500 χρόνια.

Ερευνητές που μελέτησαν αρχαίο DNA από ανθρώπινες σορούς στην περιοχή της Λίμνης Βαϊκάλης, στη Σιβηρία, εντόπισαν τα αρχαιότερα γνωστά στελέχη του βακτηρίου Yersinia pestis, του μικροοργανισμού που ευθύνεται για την πανώλη. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μια θανατηφόρα επιδημία έπληξε τότε κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, με ιδιαίτερα υψηλή θνησιμότητα σε παιδιά και εφήβους.

Τα ευρήματα προέρχονται από ανάλυση γενετικού υλικού που ανακτήθηκε από ανθρώπινα λείψανα σε τέσσερις διαφορετικές τοποθεσίες της περιοχής. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, πρόκειται για τη παλαιότερη τεκμηριωμένη επιδημία πανώλης που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Αναθεωρώντας την ιστορία της νόσου

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, ενισχύει τη θεωρία ότι η πανώλη εμφανίστηκε αρχικά στην κεντρική ή βορειοανατολική Ασία και στη συνέχεια εξαπλώθηκε σταδιακά σε ολόκληρη την Ευρασία.

Μέχρι πρόσφατα, οι ειδικοί θεωρούσαν ότι μεγάλες επιδημίες πανώλης συνδέθηκαν κυρίως με την ανάπτυξη της γεωργίας και των πρώτων πυκνοκατοικημένων οικισμών. Ωστόσο, η νέα έρευνα δείχνει ότι η νόσος μπορούσε να προκαλεί εκτεταμένες απώλειες ακόμη και σε μικρές, νομαδικές κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών.

Οι ερευνητές εντόπισαν ίχνη του βακτηρίου σε 18 από τις 46 σορούς που εξετάστηκαν, ποσοστό που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό και συγκρίσιμο με ορισμένες γνωστές ιστορικές επιδημίες.

Ένα διαφορετικό αλλά εξίσου επικίνδυνο στέλεχος

Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι τα προϊστορικά στελέχη της πανώλης βρίσκονταν πολύ κοντά στις εξελικτικές ρίζες του παθογόνου. Αν και δεν διέθεταν ακόμη ορισμένα χαρακτηριστικά που επέτρεψαν αργότερα τη μετάδοση μέσω ψύλλων, ήταν ήδη ικανά να προκαλέσουν σοβαρή και συχνά θανατηφόρα νόσο.

Σε αντίθεση με τις μεταγενέστερες μορφές της ασθένειας, τα αρχαία στελέχη φαίνεται πως προκαλούσαν διαφορετικές φλεγμονώδεις επιπλοκές, στις οποίες ήταν ιδιαίτερα ευάλωτα τα παιδιά ηλικίας 8 έως 12 ετών. Η διαπίστωση αυτή εξηγεί γιατί μεγάλο μέρος των θυμάτων που εντοπίστηκαν στις ταφές ήταν νεαρής ηλικίας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις βρέθηκαν θαμμένα μαζί αδέλφια.

Ο ρόλος των μαρμότων

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι μαρμότες, ένα είδος τρωκτικού που αποτελούσε βασικό θήραμα για τους κατοίκους της περιοχής, λειτούργησαν ως αρχικός ξενιστής του βακτηρίου. Η στενή επαφή των ανθρώπων με τα ζώα αυτά, είτε κατά το κυνήγι είτε μέσω της κατανάλωσής τους, πιθανότατα διευκόλυνε τη μετάδοση της νόσου στον ανθρώπινο πληθυσμό.

Από εκεί και πέρα, η πανώλη φαίνεται ότι εξαπλώθηκε μεταξύ των ανθρώπων μέσω αναπνευστικής μετάδοσης, προκαλώντας μια επιδημία που αποδεκάτισε τις τοπικές κοινότητες.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η ανακάλυψη αυτή αλλάζει ουσιαστικά την κατανόησή μας για την προέλευση και την εξέλιξη ενός από τα πιο καταστροφικά παθογόνα στην ανθρώπινη ιστορία, αποδεικνύοντας ότι η πανώλη είχε ήδη σημαντικό αντίκτυπο στις ανθρώπινες κοινωνίες χιλιάδες χρόνια πριν από τις γνωστές ιστορικές πανδημίες.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ