Ολοκληρώθηκε με επιτυχία το Διεθνές Συνέδριο «Ψηφιακή Λαογραφία 2.0. Ο λαϊκός πολιτισμός στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης» στη Ρόδο και τη Χάλκη
Με τη συμμετοχή καθηγητών πανεπιστημίων, ερευνητών από ερευνητικά κέντρα, διδακτόρων, υποψήφιων διδακτόρων και μεταπτυχιακών φοιτητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ολοκληρώθηκαν την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026 οι εργασίες του Διεθνούς Συνεδρίου «Ψηφιακή Λαογραφία 2.0. Ο λαϊκός πολιτισμός στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», που πραγματοποιήθηκε στις 16 και 17 Οκτωβρίου στη Ρόδο, ενώ η τελευταία ημέρα των εργασιών φιλοξενήθηκε στο νησί της Χάλκης. Στο επίκεντρο του επιστημονικού διαλόγου βρέθηκαν οι σχέσεις του λαϊκού πολιτισμού με τις ψηφιακές τεχνολογίες και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Πληροφορίες και συνεδριακό υλικό είναι διαθέσιμα στην επίσημη ιστοσελίδα του συνεδρίου [https://codf2.aegean.gr/el/home/].
Διοργάνωση και φορείς
Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Εργαστήριο Γλώσσας, Λαογραφίας και Λογοτεχνίας και το Εργαστήριο Μαθηματικών, Διδακτικής τους & Πολυμέσα του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, σε συνεργασία με το Μουσικό Σχολείο Ρόδου. Επιστημονικά υπεύθυνοι της διοργάνωσης ήταν ο Γιώργος Κατσαδώρος, καθηγητής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και ο Εμμανουήλ Φωκίδης, καθηγητής Πληροφορικής και Εφαρμογών Εικονικής Πραγματικότητας στην Εκπαίδευση του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Στη διοργάνωση συμμετείχαν η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, οι Δήμοι Ρόδου και Χάλκης και το Επιμελητήριο Δωδεκανήσου, ενώ το συνέδριο πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου & Νησιωτικής Πολιτικής.
Την προετοιμασία και τον συντονισμό της εκδήλωσης ανέλαβε η οργανωτική επιτροπή [https://codf2.aegean.gr/el/organotiki-epitropi/], ενώ την επιστημονική επιμέλεια του προγράμματος είχε η επιστημονική επιτροπή [https://codf2.aegean.gr/el/epistimoniki-epitropi/] του συνεδρίου.
Πέντε χρόνια μετά το πρώτο «ψηφιακό» συνέδριο
Το συνέδριο «Ψηφιακή Λαογραφία 2.0» ήρθε να συνεχίσει τον διάλογο που είχε ανοίξει το 1ο Συνέδριο Ψηφιακής Λαογραφίας [https://codf.aegean.gr/index.html] με τίτλο «Λαϊκός Πολιτισμός και Ψηφιακός Κόσμος. Για μια Ψηφιακή Λαογραφία» (5-7 Νοεμβρίου 2021), το οποίο διεξήχθη διαδικτυακά, εν μέσω των συνθηκών της πανδημίας, και συνοδεύτηκε από την έκδοση ψηφιακού συλλογικού τόμου με μέρος των εισηγήσεών του. Πέντε χρόνια αργότερα, η επιστημονική κοινότητα συναντήθηκε δια ζώσης στη Ρόδο και τη Χάλκη.
Κεντρική θεωρητική αφετηρία της διοργάνωσης υπήρξε η θέση ότι ο λαϊκός πολιτισμός δεν παρακμάζει, δεν μένει στάσιμος και δεν αντιτίθεται στην τεχνολογία, αλλά προσαρμόζεται, εξελίσσεται και ενσωματώνει κάθε νέο μέσο, καλύπτοντας διαχρονικά τις ανάγκες του ανθρώπου για επικοινωνία, έκφραση και δημιουργία. Ο ψηφιακός κόσμος και η τεχνητή νοημοσύνη δεν απομακρύνουν τον άνθρωπο από τις πολιτισμικές του καταβολές, αλλά μετατρέπονται σε νέα περιβάλλοντα έκφρασης, δημιουργικότητας και αναπαραγωγής της πολιτισμικής μνήμης.
Πρόγραμμα και κεντρικές ομιλίες
Το επιστημονικό πρόγραμμα περιλάμβανε δεκάδες εισηγήσεις και τέσσερις προσκεκλημένες κεντρικές ομιλίες, με τις περιλήψεις τους να περιλαμβάνονται στο Βιβλίο Περιλήψεων [https://codf2.aegean.gr/…/%CE%92%CE%99%CE%92%CE%9B%CE…] της διοργάνωσης. Οι τέσσερις προσκεκλημένες κεντρικές ομιλίες ήταν οι εξής:
– Ρέα Κακάμπουρα (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών), «Λαϊκός πολιτισμός και εκπαιδευτική πολιτική στην ψηφιακή εποχή: μια έρευνα στις ιστοσελίδες των διευθύνσεων της ελληνικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης»
– Tom Mould (Rollins College, Η.Π.Α.), “Counter Memes on the Internet: Folk Strategies for Social Justice”
– Gail Cooper & Carl Lindahl (Η.Π.Α.), “WANTED (un)Dead or Alive: AI, alias ‘Trickster’, alias ‘Kid Id’, alias ‘Changeling’, alias ‘Doppelganger’, alias ‘Chimp’”
– Μ. Γ. Βαρβούνης (Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης), «Τηλεοπτικός και διαδικτυακός εκκλησιασμός: όψεις των επιδράσεων των ψηφιακών τεχνολογιών στην ελληνική λαϊκή λατρευτική ζωή»
Το συνέδριο δομήθηκε γύρω από πέντε θεματικές ενότητες: τα θεωρητικά και επιστημολογικά ζητήματα της Ψηφιακής Λαογραφίας, τη διάδοση, τη διάχυση και τους μετασχηματισμούς του λαϊκού πολιτισμού στον εικονικό κόσμο, την ψηφιακή πολιτισμική κληρονομιά, τις νέες εξελίξεις και προκλήσεις στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και την Ψηφιακή Λαογραφία στην τυπική και μη τυπική εκπαίδευση και την άτυπη μάθηση. Στο πλαίσιο αυτό, οι εργασίες των συνέδρων αναπτύχθηκαν σε παράλληλες συνεδρίες με θεματικούς άξονες: «Τεχνητή νοημοσύνη», «Τέχνες, οπτικοακουστικά μέσα & πολιτισμός», «Εκπαίδευση & ψηφιακή μάθηση», «Μύθοι, παραμύθια, παιχνίδια & αφηγήσεις», «Κοινωνικά δίκτυα & σύγχρονος διαδικτυακός πολιτισμός» και «Παραδόσεις, μνήμη & ταυτότητα». Το αναλυτικό πρόγραμμα [https://codf2.aegean.gr/…/uploads/2026/10/program_new.pdf] είναι διαθέσιμο σε μορφή PDF στον ιστότοπο της διοργάνωσης, μαζί με το Βιβλίο Περιλήψεων και τα βιογραφικά των προσκεκλημένων ομιλητών [https://codf2.aegean.gr/el/proskeklimenoi-omilites/].
Οι ανακοινώσεις και τα συμπεράσματα
Οι δεκάδες ανακοινώσεις που ακούστηκαν τις τρεις ημέρες του συνεδρίου επιβεβαίωσαν την κεντρική θεωρητική θέση της διοργάνωσης, ότι ο λαϊκός πολιτισμός ενσωματώνει τα νέα μέσα, προσαρμόζεται και επιβιώνει δυναμικά στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή. Επιπλέον, τονίστηκε ότι η Λαογραφία βρίσκεται σε πλήρη εγρήγορση, έτοιμη να μελετήσει τον υβριδικό ψηφιακό άνθρωπο (Homo Interneticus) και τη ρευστή οντολογία των νέων ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών.
Ανάμεσα στα θέματα που συζητήθηκαν συγκαταλέγονται:
– Η τεχνητή νοημοσύνη όχι απλώς ως τεχνολογικό εργαλείο, αλλά ως ενεργός συνδημιουργός και, ενίοτε, ως σύγχρονος «κατεργάρης» (trickster) της παράδοσης.
– Η μετάβαση από τον παραδοσιακό φολκλορισμό στον «αλγοριθμικό φολκλορισμό», με τις πολιτισμικές, μεθοδολογικές και ηθικές προεκτάσεις της αλγοριθμικής παραγωγής παραμυθιών.
– Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των θρησκευτικών και τελετουργικών πρακτικών: από τον τηλεοπτικό και διαδικτυακό εκκλησιασμό και τις ψηφιακές μορφές λατρευτικών προσφορών έως τους νέους, ψηφιακά διαμεσολαβημένους χώρους πένθους.
– Η ψηφιακή λαογραφία στην εκπαίδευση: από τα διαδικτυακά μιμίδια (memes) ως πεδία διαπραγμάτευσης κοινωνικών σχέσεων και στρατηγικών μέχρι την αξιοποίηση της ψηφιακής αφήγησης και των παιχνιδιών ρόλων στη διδακτική πράξη.
– Ο ρόλος των ψηφιακών μέσων στη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης: η καταγραφή προφορικών μαρτυριών, η διαδικτυακή ανακατασκευή τουριστικών και πολιτισμικών τοπόσημων και η ανασυγκρότηση της μνήμης γύρω από συλλογικά τραύματα μέσω τραγουδιών και συμμετοχικών αφηγημάτων.
– Η επιτέλεση, η μουσική, ο χορός και η οπτική κουλτούρα: η διαδικτυακή διάδοση του ελληνικού θεάτρου σκιών, η διασκευή παραδοσιακών σκοπών και ρυθμών σε σύγχρονες αισθητικές απαιτήσεις, τα ραδιοφωνικά ντοκιμαντέρ και podcasts ως μέσα τεκμηρίωσης των παραδοσιακών ηχοτοπίων.
Η τελευταία ημέρα στη Χάλκη και οι παράλληλες εκδηλώσεις
Η τελευταία ημέρα του συνεδρίου περιλάμβανε την τέταρτη κεντρική ομιλία και συνέχεια των εργασιών σε θεματική συνεδρία, που ολοκληρώθηκε με την τελετή λήξης στο νησί της Χάλκης. Οι σύνεδροι περιηγήθηκαν σε χώρους ιστορικού και πολιτισμικού ενδιαφέροντος, γνώρισαν την τοπική αρχιτεκτονική και τις παραδόσεις του νησιού και απόλαυσαν παραδοσιακή μουσική από τους μαθητές του Μουσικού Σχολείου Ρόδου, βιώνοντας με έμπρακτο τρόπο τη διαγενεακή μετάδοση της λαϊκής μουσικής παράδοσης. Το Μουσικό Σχολείο Ρόδου συνέβαλε στις τελετές έναρξης και λήξης του συνεδρίου με τη συμμετοχή των μαθητών του.
Ο Δήμαρχος Χάλκης, κ Άγγελος Φραγκάκης, καλωσορίζοντας τους συνέδρους, τόνισε ότι η παράδοση, η ιστορική μνήμη και η πολιτισμική κληρονομιά συνδέονται άμεσα με την κοινωνική συνοχή και τη συνέχεια των τοπικών κοινοτήτων, περιγράφοντας τον πολιτισμό της ως «ζωντανή ταυτότητα» του τόπου. Αναφέρθηκε δε στις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης για την καταγραφή, την προστασία και τη διάδοση της άυλης πολιτισμικής κληρονομιάς πέρα από τα γεωγραφικά όρια των μικρών νησιών.
Εκδόσεις και προοπτικές
Το πραγματικό αποτύπωμα ενός συνεδρίου μένει στα κείμενα που ακολουθούν την ολοκλήρωσή του. Οι προοπτικές έκδοσης των εργασιών είναι:
1. Ψηφιακός συλλογικός τόμος πρακτικών
2. Ειδικό τεύχος στο περιοδικό Bulgarian Folklore: Περιορισμένος αριθμός εισηγήσεων, στα αγγλικά, θα φιλοξενηθεί σε ειδικό αφιέρωμα με τίτλο «Digital Folklore 2.0.» του έγκριτου περιοδικού Bulgarian Folklore (έκδοση της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών).
Επικοινωνία: codf2@aegean.gr
Σχετικά δημοσιεύματα:
Ρόδος Report: https://rodosreport.gr/diethnes-synedrio-psifiaki…/
Επίσημη Ιστοσελίδα Μουσικού Σχολείου Ρόδου: https://gym-mous-rodou.dod.sch.gr/synedrio-psifiakis…/
