Το δημογραφικό: Μια άγνωστη μεταβλητή σε μια πολυπαραγοντική συνάρτηση
Τα τελευταία στοιχεία για το δημογραφικό στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Από τις αρχές του 2022 έως τα μέσα του 2026, στην Περιφέρειά μας καταγράφηκαν 37.317 θάνατοι και μόλις 15.195 γεννήσεις. Στη Ροδόπη, η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική: 6.773 θάνατοι έναντι μόλις 1.690 γεννήσεων.
Το δημογραφικό, όμως, δεν είναι μια απλή εξίσωση γεννήσεων και θανάτων. Είναι μια πολυπαραγοντική συνάρτηση, με μία από τις σημαντικότερες άγνωστες μεταβλητές της να παραμένει η φυγή των νέων ανθρώπων.
Και εδώ, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να επανακαθορίσουμε το ίδιο το ερώτημα: γιατί φεύγουν σήμερα οι νέοι από τη Ροδόπη, από την Περιφέρειά μας, από τη χώρα; Και ποιες είναι οι ικανές και αναγκαίες συνθήκες για να παραμείνουν ή να επιστρέψουν;
Όταν μελετούσαμε τα μεγάλα κύματα του brain drain της οικονομικής κρίσης, οι αιτίες ήταν περισσότερο ξεκάθαρες: ανεργία, οικονομική ανέχεια, έλλειψη ασφάλειας και προοπτικής. Σήμερα, όμως, έχουμε απέναντί μας μια νέα γενιά. Τη Generation Z. Και θα ήταν λάθος να προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε τις επιλογές της με τα εργαλεία του 2015.
Για τη νέα γενιά, ο μισθός παραμένει σημαντικός, αλλά δεν είναι η μοναδική μεταβλητή. Οι νέοι αναζητούν ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον, ποιότητα ζωής, ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, δυνατότητες εξέλιξης, reskilling και upskilling. Αξιολογούν την κοινωνική και περιβαλλοντική στάση μιας επιχείρησης, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Την ώρα που στην Ευρώπη η συζήτηση προχωρά γύρω από τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους και το burnout στην εργασία, αλλά και γύρω από την ανάγκη για ποιοτικές και δίκαια αμειβόμενες πρακτικές ασκήσεις, εμείς οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι αυτά δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα. Αποτελούν μέρος της σύγχρονης αντίληψης των νέων για την εργασία και επηρεάζουν, τελικά, την απόφασή τους για το πού θα ζήσουν και θα δημιουργήσουν.
Ιδιαίτερο βάρος πρέπει να δοθεί και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα πανεπιστήμιά μας παράγουν καλά θεωρητικά καταρτισμένους αποφοίτους. Το επόμενο βήμα είναι να τους δώσουμε περισσότερες δυνατότητες να αποκτήσουν πραγματική εργασιακή εμπειρία πριν ακόμη βρεθούν αντιμέτωποι με την αγορά εργασίας.
Μια πρόταση θα μπορούσε να είναι η δημιουργία εξειδικευμένων hubs, ινστιτούτων ή spin-off σχημάτων γύρω από τα πανεπιστήμια, όπου οι απόφοιτοι θα εκπαιδεύονται, θα αποκτούν δεξιότητες και πραγματική εμπειρία. Παράλληλα, απαιτείται ουσιαστικότερη διασύνδεση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Συνεργασίες όπως αυτή της Accenture με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο δείχνουν έναν δρόμο που αξίζει να ακολουθήσουν και άλλες επιχειρήσεις και πανεπιστημιακά ιδρύματα.
Η τριτοβάθμια εκπαίδευση, όμως, πρέπει και η ίδια να εξελίσσεται. Να μπορεί να αναγνωρίζει έγκαιρα ποιες δεξιότητες θα ζητά η οικονομία του αύριο και να προετοιμάζει τους νέους γι’ αυτές, χωρίς φυσικά να χάνει τον ακαδημαϊκό και επιστημονικό της χαρακτήρα.
Χρειαζόμαστε, λοιπόν, μια μακροχρόνια εθνική στρατηγική, χωρίς κομματικό χρώμα. Μια στρατηγική που θα συνδέει την εργασία με τη στεγαστική κρίση, το φορολογικό με την οικογένεια, τα πανεπιστήμια με την πραγματική οικονομία και την επιστροφή των νέων με την ουσιαστική ένταξη και εξέλιξή τους.
Να κοιτάξουμε, επίσης, πέρα από τα σύνορά μας. Να μελετήσουμε, με στοιχεία και συγκριτικά δεδομένα, τι πέτυχε σε άλλες ευρωπαϊκές και όμορες χώρες και να προσαρμόσουμε στη δική μας πραγματικότητα όσα αποδεδειγμένα λειτουργούν.
Για τη Ροδόπη και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, αυτό δεν είναι απλώς ένα ακόμη θέμα δημόσιας πολιτικής. Είναι ζήτημα επιβίωσης.
Αν δεν καταλάβουμε γιατί φεύγουν σήμερα οι νέοι, δεν θα μάθουμε ποτέ τι πραγματικά χρειάζεται για να μείνουν. Και αν δεν καταλάβουμε τι χρειάζεται για να επιστρέψουν, τότε η σημαντικότερη μεταβλητή της δημογραφικής μας συνάρτησης θα παραμένει άγνωστη.