Το ψηφιακό ευρώ και η Ευρώπη που θέλει να παραμείνει κυρίαρχη

Την ώρα που η καθημερινότητά μας γίνεται ολοένα και πιο ψηφιακή, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: θα παραμείνει θεατής στην παγκόσμια οικονομία των ψηφιακών πληρωμών ή θα αποκτήσει το δικό της δημόσιο ψηφιακό νόμισμα; Η συζήτηση για το ψηφιακό ευρώ, που προχωρά πλέον θεσμικά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν αφορά απλώς μια τεχνολογική καινοτομία. Αφορά την ίδια την οικονομική και πολιτική κυριαρχία της Ευρώπης στον 21ο αιώνα.

Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος των ηλεκτρονικών συναλλαγών των Ευρωπαίων πολιτών διεκπεραιώνεται μέσω ιδιωτικών, συχνά εξωευρωπαϊκών, συστημάτων πληρωμών. Από τις κάρτες μέχρι τις ψηφιακές πλατφόρμες, η ευρωπαϊκή οικονομία εξαρτάται από υποδομές που δεν ελέγχει πλήρως. Αυτό το γεγονός δημιουργεί ένα στρατηγικό παράδοξο: μια ένωση που διαθέτει κοινό νόμισμα, δεν διαθέτει ακόμη πλήρως κοινή ψηφιακή νομισματική υποδομή.

Το ψηφιακό ευρώ φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό. Δεν έρχεται να αντικαταστήσει τις τράπεζες ούτε τα μετρητά, αλλά να λειτουργήσει ως μια νέα μορφή δημόσιου χρήματος σε ψηφιακή μορφή. Με απλά λόγια, όπως τα χαρτονομίσματα αποτελούν υποχρέωση της κεντρικής τράπεζας προς τον πολίτη, έτσι και το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί μια ασφαλή, άμεση και καθολικά αποδεκτή μορφή πληρωμής στο ψηφιακό περιβάλλον.

Ωστόσο, η πολιτική συζήτηση γύρω από το εγχείρημα είναι έντονη και πολυεπίπεδη. Υπάρχουν ανησυχίες για ζητήματα ιδιωτικότητας, για την πιθανή επίδραση στις εμπορικές τράπεζες, αλλά και για τον βαθμό ελέγχου που θα ασκούν οι θεσμοί στις συναλλαγές. Αυτές οι ανησυχίες είναι θεμιτές και απαραίτητες σε κάθε μεγάλο θεσμικό μετασχηματισμό. Η απάντηση όμως δεν μπορεί να είναι η αδράνεια.

Διότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν ψηφιακά νομίσματα. Αυτά ήδη αναπτύσσονται σε πολλές μεγάλες οικονομίες του κόσμου και παράλληλα δημιουργούνται ιδιωτικές μορφές ψηφιακού χρήματος. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα διαθέτει τη δική της δημόσια, δημοκρατικά ελεγχόμενη εκδοχή τους.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πρωτοβουλία για το ψηφιακό ευρώ εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως η ενεργειακή και αμυντική πολιτική επαναπροσδιορίζονται υπό το πρίσμα των γεωπολιτικών εξελίξεων, έτσι και η νομισματική πολιτική καλείται να απαντήσει στις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής. Η ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού ψηφιακού νομίσματος δεν αποτελεί πολυτέλεια αλλά στοιχείο ανθεκτικότητας.

Ταυτόχρονα, η συζήτηση για το ψηφιακό ευρώ ανοίγει ένα ευρύτερο δημοκρατικό ζήτημα: πώς σχεδιάζονται οι οικονομικές υποδομές του μέλλοντος και ποιος συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία. Η επιτυχία του εγχειρήματος δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογία αλλά από την εμπιστοσύνη των πολιτών. Και η εμπιστοσύνη χτίζεται μέσα από διαφάνεια, σαφή όρια χρήσης και ισχυρές εγγυήσεις δικαιωμάτων.

Το ψηφιακό ευρώ, τελικά, δεν είναι απλώς ένα νέο μέσο πληρωμής. Είναι μια πολιτική επιλογή για το ποια Ευρώπη θέλουμε: μια Ευρώπη εξαρτημένη από εξωγενείς υποδομές ή μια Ευρώπη που επενδύει στις δικές της δημόσιες ψηφιακές βάσεις. Σε έναν κόσμο όπου η οικονομική ισχύς μεταφράζεται όλο και περισσότερο σε έλεγχο δεδομένων και πληρωμών, η απάντηση σε αυτό το δίλημμα θα καθορίσει τον ρόλο της Ευρώπης για τις επόμενες δεκαετίες.

Γεώργιος Δημητριάδης, Αντιπρόεδρος ΕΚΚ