Αλτσχάιμερ: Η καθημερινή πλοήγηση μπορεί να «γυμνάζει» τον εγκέφαλο

Η ικανότητα να βρίσκουμε τον δρόμο μας, να θυμόμαστε διαδρομές και να προσαρμοζόμαστε όταν αλλάζουν οι συνθήκες φαίνεται να αποτελεί μια σημαντική νοητική δραστηριότητα. Νέα δεδομένα δείχνουν ότι η συστηματική πλοήγηση μπορεί να συνδέεται με καλύτερη διατήρηση της εγκεφαλικής λειτουργίας και μικρότερο κίνδυνο θανάτου που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Τι αποκάλυψε μεγάλη έρευνα

Ερευνητές ανέλυσαν σχεδόν 9 εκατομμύρια πιστοποιητικά θανάτου στις ΗΠΑ, εξετάζοντας στοιχεία από 443 διαφορετικά επαγγέλματα. Τα δεδομένα αφορούσαν την περίοδο από το 2020 έως το 2022.

Μετά τη συνεκτίμηση παραγόντων όπως η ηλικία, το φύλο, η εθνικότητα και το μορφωτικό επίπεδο, οι οδηγοί ταξί και ασθενοφόρων παρουσίαζαν από τα χαμηλότερα ποσοστά θανάτου που σχετίζονταν με Αλτσχάιμερ. Περίπου ένας στους 100 ανθρώπους αυτών των επαγγελμάτων πέθανε από τη νόσο, ενώ στον γενικό πληθυσμό το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου ένας στους 60.

Το εύρημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον επειδή δεν παρατηρήθηκε το ίδιο πλεονέκτημα σε όλους τους επαγγελματίες οδηγούς. Οι οδηγοί λεωφορείων και οι πιλότοι, για παράδειγμα, δεν εμφάνισαν αντίστοιχη εικόνα. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές στην υπόθεση ότι πιθανό ρόλο δεν παίζει η οδήγηση από μόνη της, αλλά η συνεχής ανάγκη για ενεργό χωρικό προσανατολισμό.

Ο ρόλος του ιππόκαμπου

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται ο ιππόκαμπος, μια περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στη μνήμη και στη χωρική πλοήγηση. Πρόκειται επίσης για μία από τις περιοχές που επηρεάζονται νωρίς στη νόσο Αλτσχάιμερ.

Η δυσκολία στον προσανατολισμό και στην εύρεση γνωστών διαδρομών μπορεί να εμφανιστεί ως ένα από τα πρώιμα σημάδια της νόσου. Έτσι, οι επιστήμονες εξετάζουν αν η συστηματική χρήση των συγκεκριμένων εγκεφαλικών κυκλωμάτων θα μπορούσε να συμβάλλει στη διατήρηση της λειτουργίας τους.

Τι έδειξαν οι οδηγοί ταξί του Λονδίνου

Παλαιότερη έρευνα σε οδηγούς ταξί του Λονδίνου είχε δώσει σημαντικές ενδείξεις για τη σχέση μεταξύ πλοήγησης και εγκεφάλου. Για να αποκτήσουν άδεια, οι οδηγοί πρέπει να γνωρίζουν μεγάλο αριθμό δρόμων, τοποθεσιών και εναλλακτικών διαδρομών.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι οδηγοί ταξί είχαν μεγαλύτερο όγκο φαιάς ουσίας στο πίσω τμήμα του ιππόκαμπου σε σχέση με ανθρώπους που δεν ασκούσαν το ίδιο επάγγελμα. Επιπλέον, η συγκεκριμένη περιοχή ήταν μεγαλύτερη σε όσους είχαν περισσότερα χρόνια εμπειρίας ως οδηγοί.

Τα ευρήματα αυτά ενίσχυσαν την ιδέα ότι η συστηματική πλοήγηση μπορεί να συνδέεται με προσαρμογές στον εγκέφαλο ακόμη και κατά την ενήλικη ζωή.

Μπορεί ο χωρικός προσανατολισμός να «γυμνάσει» τον εγκέφαλο;

Άλλες έρευνες έχουν εξετάσει κατά πόσο το περιβάλλον στο οποίο ζούμε επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία. Μελέτη σε περισσότερους από 22.500 ανθρώπους έδειξε ότι η μεγαλύτερη πολυπλοκότητα του οδικού δικτύου και η ύπαρξη πολλών εναλλακτικών διαδρομών συνδέονταν με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ.

Ένα περιβάλλον με πολλές διασταυρώσεις, σημεία αναφοράς και διαφορετικές επιλογές διαδρομής απαιτεί από τον εγκέφαλο να δημιουργεί και να επεξεργάζεται συνεχώς νοητικούς χάρτες. Νεότερα δεδομένα έχουν επίσης συνδέσει τέτοιες συνθήκες με μεγαλύτερο όγκο σε περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στον χωρικό προσανατολισμό.

Το γνωστικό απόθεμα

Οι παραπάνω παρατηρήσεις συνδέονται με την έννοια του «γνωστικού αποθέματος», δηλαδή της ικανότητας του εγκεφάλου να συνεχίζει να λειτουργεί αποτελεσματικά παρά τις αλλαγές που μπορεί να εμφανίζονται με την ηλικία ή λόγω παθολογικών διεργασιών.

Η συστηματική ενασχόληση με δραστηριότητες που απαιτούν σκέψη, μνήμη και επίλυση προβλημάτων έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη γνωστική ανθεκτικότητα. Η πλοήγηση και ο χωρικός προσανατολισμός ενδέχεται να αποτελούν μία ακόμη μορφή τέτοιας νοητικής άσκησης.

Δεν σημαίνει ότι το GPS προκαλεί Αλτσχάιμερ

Παρά τα ενδιαφέροντα ευρήματα, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η πλοήγηση μπορεί από μόνη της να προλάβει τη νόσο Αλτσχάιμερ. Οι συγκεκριμένες μελέτες δείχνουν κυρίως συσχετίσεις και όχι σχέση αιτίας-αποτελέσματος.

Επομένως, το να χρησιμοποιούμε λιγότερο το GPS ή να μαθαίνουμε διαδρομές από μνήμης δεν αποτελεί αποδεδειγμένη μέθοδο πρόληψης. Τα ευρήματα, ωστόσο, ανοίγουν ένα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας σχετικά με το αν η επαναλαμβανόμενη ενεργοποίηση των κυκλωμάτων που σχετίζονται με την πλοήγηση μπορεί να συμβάλλει στην ανθεκτικότητα του εγκεφάλου απέναντι στη γήρανση και στις αλλαγές που συνδέονται με το Αλτσχάιμερ.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ