Η πολυγλωσσία μπορεί να διατηρεί τον εγκέφαλο «νεότερο» για χρόνια

Η γνώση πολλών γλωσσών προσφέρει σημαντικά οφέλη στην επικοινωνία, την εκπαίδευση και την επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς. Νέα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν, ωστόσο, ότι ίσως έχει θετική σχέση και με τη λειτουργία του εγκεφάλου καθώς περνούν τα χρόνια.

Σύμφωνα με νέα μελέτη που παρουσιάστηκε από την Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Εταιρειών Νευροεπιστημών (FENS), οι άνθρωποι που γνωρίζουν περισσότερες γλώσσες φαίνεται να παρουσιάζουν πιο αργούς ρυθμούς εγκεφαλικής γήρανσης. Μάλιστα, στους συμμετέχοντες που μιλούσαν τέσσερις γλώσσες, η εκτιμώμενη διαφορά στην «ηλικία» του εγκεφάλου έφτανε περίπου τα 13 χρόνια σε σύγκριση με όσους μιλούσαν μόνο μία.

Οι επιστήμονες, βέβαια, διευκρινίζουν ότι τα συγκεκριμένα αποτελέσματα δείχνουν μια συσχέτιση και δεν αποδεικνύουν ότι η πολυγλωσσία είναι από μόνη της η αιτία που επιβραδύνει τη γήρανση του εγκεφάλου.

Πώς μεταβάλλεται ο εγκέφαλος με την ηλικία

Ο εγκέφαλος αποτελείται από ένα πολύπλοκο σύστημα δισεκατομμυρίων νευρικών κυττάρων που επικοινωνούν συνεχώς μεταξύ τους. Καθώς μεγαλώνουμε, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν και συνδέονται αυτά τα νευρωνικά δίκτυα μπορεί να αλλάξει.

Οι μεταβολές αυτές είναι πιθανό να επηρεάσουν ορισμένες νοητικές λειτουργίες, όπως την ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών, τη μνήμη και την ικανότητα σκέψης.

Η νέα μελέτη προσπάθησε να εξετάσει αν η εμπειρία της χρήσης περισσότερων γλωσσών μπορεί να συμβάλλει στη λεγόμενη γνωστική ανθεκτικότητα. Πρόκειται για την ικανότητα του εγκεφάλου να διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργικότητά του παρά τις αλλαγές που μπορεί να εμφανίζονται με την ηλικία.

Ένα διαφορετικό «ρολόι» για τον εγκέφαλο

Για τις ανάγκες της έρευνας, οι επιστήμονες μελέτησαν κατοίκους της Χώρας των Βάσκων στην Ισπανία, όπου η χρήση περισσότερων από μίας γλωσσών είναι αρκετά συνηθισμένη.

Στη μελέτη συμμετείχαν άνθρωποι που γνώριζαν από μία έως τέσσερις γλώσσες, όπως ισπανικά, βασκικά, γαλλικά και αγγλικά.

Αρχικά εξετάστηκαν 728 άτομα και οι ερευνητές δημιούργησαν ένα μοντέλο που μπορούσε να εκτιμήσει την «ηλικία» του εγκεφάλου τους. Με αυτόν τον τρόπο επιχείρησαν να συγκρίνουν την εγκεφαλική γήρανση ανάλογα με τη γλωσσική εμπειρία των συμμετεχόντων.

Όσο αυξάνονται οι γλώσσες, αυξάνεται και η διαφορά

Τα αποτελέσματα έδειξαν μια ενδιαφέρουσα τάση.

Οι άνθρωποι που μιλούσαν δύο γλώσσες παρουσίαζαν, κατά μέσο όρο, εκτιμώμενη εγκεφαλική ηλικία περίπου έξι χρόνια μικρότερη από εκείνη των ανθρώπων που γνώριζαν μόνο μία γλώσσα.

Στους συμμετέχοντες που μιλούσαν τρεις γλώσσες, η διαφορά έφτανε περίπου τα επτά χρόνια, ενώ σε εκείνους που γνώριζαν τέσσερις γλώσσες έφτανε περίπου τα 13 χρόνια.

Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι η συστηματική χρήση διαφορετικών γλωσσών μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει τις αλλαγές της ηλικίας.

Ωστόσο, η αναφορά σε εγκέφαλο «13 χρόνια νεότερο» δεν σημαίνει ότι η πραγματική ηλικία του εγκεφάλου έχει μειωθεί κατά 13 χρόνια. Ο αριθμός αυτός προκύπτει από την εκτίμηση ενός ερευνητικού μοντέλου και αποτελεί έναν τρόπο σύγκρισης της εγκεφαλικής γήρανσης.

Δεν έχει σημασία μόνο πόσες γλώσσες γνωρίζουμε

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι ότι η πιθανή σχέση μεταξύ πολυγλωσσίας και εγκεφαλικής γήρανσης δεν φαίνεται να εξαρτάται αποκλειστικά από τον αριθμό των γλωσσών.

Ρόλο φαίνεται να παίζει και το επίπεδο γνώσης τους, αλλά και το χρονικό διάστημα κατά το οποίο κάποιος τις χρησιμοποιεί.

Η καλύτερη γνώση μιας γλώσσας συνδέθηκε με πιο αργούς ρυθμούς εγκεφαλικής γήρανσης. Παράλληλα, αντίστοιχη σχέση παρατηρήθηκε σε ανθρώπους που είχαν ξεκινήσει να μαθαίνουν μια δεύτερη γλώσσα σε μικρότερη ηλικία.

Η εναλλαγή από τη μία γλώσσα στην άλλη απαιτεί συνεχή νοητική προσπάθεια. Ο εγκέφαλος χρειάζεται να επιλέγει την κατάλληλη γλώσσα, να οργανώνει τις πληροφορίες και να προσαρμόζεται κάθε φορά στο διαφορετικό γλωσσικό σύστημα.

Αυτή η συνεχής ενεργοποίηση διαφορετικών νοητικών μηχανισμών είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές εξετάζουν την πολυγλωσσία ως πιθανό παράγοντα που ενισχύει τη γνωστική ανθεκτικότητα.

Χρειάζονται, πάντως, περισσότερες μελέτες ώστε να επιβεβαιωθούν τα συγκεκριμένα ευρήματα και να γίνει σαφές ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος της πολυγλωσσίας στη διαδικασία της εγκεφαλικής γήρανσης. Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, η γνώση και η συστηματική χρήση πολλών γλωσσών μπορεί να αποτελέσει έναν ακόμη παράγοντα που συνδέεται με τη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας καθώς μεγαλώνουμε.

Με αναφορές από:vita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ