Όταν ο αλγόριθμος αναλαμβάνει τον ρόλο του παιδαγωγού και ο δάσκαλος περιθωριοποιείται:

Πρόοδος, αποτελεσματικότητα ή μια επιμελώς κατασκευασμένη εκπαιδευτική ψευδαίσθηση;**

Ελάχιστοι αμφισβητούν πλέον ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό υποστηρικτικό μέσο στην εκπαίδευση. Το πραγματικό διακύβευμα, όμως, δεν είναι η χρήση της, αλλά ο ρόλος που της αποδίδουμε: συνεργάτης του εκπαιδευτικού ή αντικαταστάτης του; Διότι τη στιγμή που η διδασκαλία παραδίδεται εξ ολοκλήρου στον αλγόριθμο, το σχολείο παύει να είναι χώρος συλλογικής μάθησης και μετατρέπεται σε μηχανισμό παραγωγής επιδόσεων.

Η σύλληψη ενός σχολείου χωρίς δασκάλους ασκεί μια παράδοξη γοητεία. Υπόσχεται ταχύτητα, πλήρη εξατομίκευση, απελευθέρωση από τις «δυσλειτουργίες» της τάξης και από τα ανθρώπινα όρια. Στο αφήγημα του Alpha School, η τεχνητή νοημοσύνη δεν παρουσιάζεται ως βοήθημα, αλλά ως πλήρης αντικατάσταση του εκπαιδευτικού. Και ακριβώς εδώ η καινοτομία αρχίζει να θυμίζει λιγότερο παιδαγωγικό όραμα και περισσότερο καλοσχεδιασμένη εκπαιδευτική δυστοπία, ιδανική για εντυπωσιακές παρουσιάσεις.

Το βασικό επιχείρημα του μοντέλου είναι σαφές: οι μαθητές «μαθαίνουν ταχύτερα». Δύο ώρες ημερησίως θεωρούνται αρκετές για την κάλυψη των βασικών γνωστικών αντικειμένων, χάρη στην προσαρμογή του περιεχομένου από τον αλγόριθμο στο ατομικό προφίλ κάθε παιδιού. Όμως η εκπαίδευση δεν είναι αγώνας χρόνου. Είναι μια διαδικασία κα/hooks upon meaning and understanding. Άλλο η ολοκλήρωση ενοτήτων και άλλο η ουσιαστική οικοδόμηση γνώσης.

Η μετατροπή της μάθησης σε σύνολο μετρήσιμων δεικτών –βαθμολογίες, χρόνοι, επιβραβεύσεις– φανερώνει μια συγκεκριμένη αντίληψη: ό,τι δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί, θεωρείται δευτερεύον. Έτσι, η κριτική σκέψη, η αμφισβήτηση, ο διάλογος, η παιδαγωγική σχέση και η συλλογική επεξεργασία της γνώσης, όλα όσα δεν αποτυπώνονται εύκολα σε πίνακες ελέγχου, παραγκωνίζονται. Ο μαθητής αντιμετωπίζεται ως χρήστης μιας πλατφόρμας και όχι ως ενεργό υποκείμενο μάθησης. Ο δάσκαλος, από την άλλη, υποβιβάζεται σε «συνοδό» ή συντονιστή ευεξίας, χωρίς ουσιαστική γνωστική ή παιδαγωγική αυτονομία.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι ότι το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται σε ιδιωτικά σχολεία με υψηλό κόστος φοίτησης. Είναι ότι προβάλλεται ως λύση που μπορεί –και πρέπει– να γενικευθεί. Όταν ένα σχολείο με δίδακτρα δεκάδων χιλιάδων δολαρίων συγκρίνεται με τον εθνικό μέσο όρο, η σύγκριση δεν είναι απλώς μεθοδολογικά αδύναμη· είναι και πολιτικά προβληματική. Εδώ, η τεχνολογία λειτουργεί ως πρόσχημα για να παρακαμφθεί το κοινωνικό και μορφωτικό πλαίσιο της εκπαίδευσης.

Οι μαρτυρίες γονέων που κάνουν λόγο για άγχος, έντονη πίεση και γνωστικές ελλείψεις δεν μπορούν να εκληφθούν ως ασήμαντες «παρενέργειες» ενός κατά τα άλλα επιτυχημένου πειράματος. Αντίθετα, αποτελούν σαφή σημάδια ότι απουσιάζει κάτι θεμελιώδες: ο άνθρωπος ως παιδαγωγικό υποκείμενο. Όχι απλώς ως διαχειριστής συναισθημάτων, αλλά ως φορέας γνώσης, αξιών και ουσιαστικής σχέσης.

Η έλλειψη διαφάνειας και ανεξάρτητης επιστημονικής αξιολόγησης εντείνει τις ανησυχίες. Όταν ένα εκπαιδευτικό μοντέλο δεν επιδέχεται ουσιαστικό έλεγχο, ζητά από την κοινωνία να το αποδεχθεί με πίστη, όχι με κατανόηση. Και η πίστη δεν αποτελεί παιδαγωγική μέθοδο.

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την εκπαιδευτική διαδικασία. Το ερώτημα παραμένει αν θα τη χρησιμοποιήσουμε ως εργαλείο ή αν θα της εκχωρήσουμε τον ρόλο του δασκάλου. Διότι όταν η διδασκαλία αυτοματοποιείται πλήρως, το σχολείο παύει να λειτουργεί ως κοινότητα μάθησης και μετατρέπεται σε ψηφιακή πλατφόρμα αξιολόγησης.

Η ιστορία της εκπαίδευσης βρίθει από «σωτήριες» καινοτομίες που υπόσχονταν ριζικές τομές και κατέληξαν να εντείνουν τις ανισότητες και να δημιουργούν νέες ρωγμές. Το Alpha School πιθανόν να μη σηματοδοτεί το τέλος του σχολείου. Αποτελεί, όμως, μια ισχυρή υπενθύμιση ότι το μέλλον της εκπαίδευσης δεν είναι ουδέτερο· σχεδιάζεται. Και το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι πόσο εξελιγμένη είναι η τεχνολογία, αλλά πόσο χώρο της επιτρέπουμε να αφήσει στον άνθρωπο ώστε να παραμείνει δάσκαλος και όχι διακοσμητικό στοιχείο σε μια ψηφιακή τάξη.

Γιατί, τελικά, η πραγματική αξία της καινοτομίας δεν βρίσκεται στην εξαφάνιση του ανθρώπινου παράγοντα, αλλά στη συνετή και κριτική ενίσχυσή του. Και αυτό είναι ένα μάθημα που καμία μηχανή δεν μπορεί να διδάξει από μόνη της.

Πηγή:alfavita.gr/Επιμέλεια:ΜΚΜ